چرا شما شيعيان، در نماز پيشاني را بر مهر مي‌گذاريد؟

پاسخ:

ما شيعيان براي عبادت خداوند، بر مهر سجده مي‌كنيم. نه آنكه خودِ مهر را مورد پرستش قرار دهيم. آيا اهل سنت وقتي ‌كه پيشاني خود را بر سنگ مسجدالحرام و يا روي فرش مساجد مي‌گذارند، سنگ و فرش را مي‌پرستند؟!

ما سجده بر خوردني‏ها و پوشيدني‏ها را باطل مي‏دانيم. يكي از دلايل آن، فرمايش امام صادق عليه‌السّلام به هشام بن حكم مي‌باشد.

«السُّجُودُ لا يَجُوزُ إِلاّ عَلَي الأَرْضِ أَوْ مَا أَنْبَتَتِ الأَرْضُ إِلاّ مَا أُكِلَ أَوْ لُبِسَ»

«سجده جايز نيست مگر بر زمين و آنچه از زمين مي‌رويد، جز خوردني‌ها و پوشيدني‌ها.»

هشام مي‌گويد: سپس به آن حضرت گفتم: فدايت گردم، علّت آن چيست؟ ايشان فرمود:

«چون سجده، خضوع براي خداوند عزّوجلّ است. پس شايسته نيست بر خوردني‌ها و پوشيدني‌ها صورت پذيرد؛ زيرا دنيا پرستان، بنده‌ي خوراك و پوشاك اند، در حالي كه سجده كننده به هنگام سجده، در حال پرستش خداي عزّوجلّ است و سزاوار نيست پيشاني خود را بر آنچه كه معبود دنيا‌پرستان و شيفتگان دنياست، قرار دهد. سجده بر زمين، برتر است. چرا كه آن به تواضع و خضوع در برابر خداوند نزديك‌تر و شايسته‌تر است.»

(من لا‌يحضره‌ الفقيه 1/272، علل الشرايع 2/341، تهذيب الاحكام 2/234)

در حديث ديگري از امام صادق عليه‌السّلام در مورد سجده بر حصير مي‌پرسند. آن حضرت مي‌فرمايند:

«اشكال ندارد. ولي من دوست دارم كه بر زمين سجده شود، زيرا رسول خدا صلّي‌اللّه‌عليه‌و‌آله دوست داشت كه پيشاني خود را بر زمين قرار دهد، و من براي تو آن چيزي را دوست دارم كه رسول خدا صلّي‌اللّه‌عليه ‌و‌آله دوست داشت.»

(تهذيب الاحكام 2/311، وسايل‏الشيعة 5/368)

* * *


سيره و سنّت پيامبر اكرم صلّي‌اللّه‌عليه‌و‌آله‌و‌سلّم حاكي از آن است كه ايشان هم بر خاك سجده مي‌نمودند، هم بر روييدني‌هايي مانند حصير. و ما شيعيان نيز دقيقاً سنّت پيامبر را عمل نموده و بر آن اعتقاد داريم. نمونه‌هايي از سيره‌ي پيامبر اكرم صلّي‌اللّه‌عليه‌و‌آله از مدارك و كتب عامه (اهل سنّت)‌ عبارتند از:

1 - پيامبر اكرم صلّي‌اللّه‌عليه‌و‌آله فرمودند:

«جُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِداً وَ طَهُوراً»

‏« زمين براي من، سجده‌گاه و مايه‏ي پاكيزگي قرار داده شده است»

(صحيح بخاري 1/86، 1/‏113، صحيح مسلم 1/371، مسند احمد 1/250، 1/301 و...)

2- پيامبر اكرم صلّي‌اللّه‌عليه‌و‌آله به همسرشان امّ سلمه فرمودند:

«تَرِّب وَجهَكَ لِلّهِ.»

«رخسار خود را براي خدا، بر خاك بگذار.»

(مسند أحمد 6/301)

3- عايشه و امّ سلمه، و گروه بسياري از محدّثان عامه چنين روايت كرده‏اند:

«كان رسول اللّه صلّي‌اللّه‌عليه[‌و‌آله] يصلّي علي الخُمرة.»

«پيامبر خدا، بر خُمره (نوعي حصير) سجده مي‌نمودند.»

(صحيح بخاري 1/100، سنن ترمذي 1/307، المعجم الكبير 11/238، مسند أحمد 1/269، 1/309، 2/99، و...)

4- گفتار و رفتار صحابه و تابعان پيامبر نيز گوياي سنّت آن حضرت است. ‏جابر بن عبداللّه انصاري مي‌گويد:

«كنت أصلّي مع النبي صلّي‌اللّه‌عليه‌[و‌آله‏]‌و‌سلّم الظهر فآخذ قبضة من الحصي فاجعلها في كفّي ثم أحولها إلي الكف الأخري حتي تبرد ثم أضعها لجبيني حتي أسجد من شدّة الحرّ.»

«با پيامبر صلّي‌اللّه‌عليه‌و‌آله نماز ظهر مي‌گزاردم، مشتي سنگريزه برگرفته، و در كف دست خود نگه مي‌داشتم. سپس آن‌ها را در كف ديگر مي‌ريختم كه خنك شوند، تا به خاطر شدّت گرما، براي سجده پيشاني خود را بر آنها بگذارم.»

(سنن البيهقي 1/439 عن جابر، 2/105-106 عن جابر و أنس، النسايي 2/402، ابوداود 1/110، مسند احمد 3/327)

‏سپس بيهقي مي‌افزايد: اگر سجده بر لباسي كه بر تن داشت جايز بود، اين كار از خنك كردن سنگريزه‏ها در كف دستان و قرار دادن آنها براي سجده، آسان‌تر مي‌بود.

* * *

* استفتايات

سؤال: به زايران سفارش شده در نمازهاي جماعت اهل سنت از مهر استفاده نكنند، ولي متأسفانه مشاهده شده در هتل‌ها يا در مساجد عادي و در مسير راه نيز برخي زايران بدون مهر يا حصير يا چيزي كه سجده بر آن صحيح است، نماز مي‌خوانند، آيا نمازشان صحيح است؟

حضرت آيت الله خامنه‌اي: جايي كه انسان بايد تقيه كند مي‌تواند بر فرش و مانند آن سجده نمايد، ولي اگر در همان محل بتواند به طوري كه به زحمت نيافتد بر حصير يا سنگ و امثال آن سجده كند، بنا بر احتياط واجب بايد بر اين اشياء سجده نمايد.

حضرت آيت الله فاضل لنكراني: خير، در غير موضع تقيه بايد بر مهر و سنگ و امثال ذلك سجده كرد.

حضرت آيت الله صافي گلپايگاني: در فرض سؤال نماز صحيح نيست.

حضرت آيت الله تبريزي: چنانچه مورد تقيه مداراتي نبوده باشد بايد بر چيزي كه سجده بر آن صحيح است، سجده كند.

حضرت آيت الله مكارم شيرازي: در مكان‌هايي كه استفاده از مهر و مانند آن مشكلي ندارد، سجده بر فرش جايز نيست.

حضرت آيت الله بهجت: خير باطل است.

حضرت آيت الله سيستاني: اگر تقيه مداراتي آن را اقتضا نكند، صحيح نيست.

* شرافت و ارزش سجده بر تربت حضرت سيدالشهداء عليه‌السلام

امام صادق عليه‌السّلام فرمودند:

«السُّجُودُ عَلَي تُرْبَةِ الْحُسَيْنِ عليه‌السّلام يَخْرِقُ الْحُجُبَ السَّبْعَ.»

«سجده بر تربت حسين عليه‌السّلام حجاب‌هاي هفتگانه را بر طرف مي‌كند.»

(بحارالأنوار 82/153 به نقل از مصباح‌المتهجّد)

امام صادق عليه‌السّلام فرمودند:

«السُّجُودُ عَلَي طِينِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ عليه‌السّلام يُنَوِّرُ إِلَي الْأَرَضِينَ السَّبْعَةِ وَ مَنْ كَانَتْ مَعَهُ سُبْحَةٌ مِنْ طِينِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ عليه‌السّلام كُتِبَ مُسَبِّحاً وَ إِنْ لَمْ يُسَبِّحْ بِهَا.»

«سجده بر خاك قبر امام حسين عليه‌السّلام (سجده ‏كننده را) تا زمين هفتم نوراني مي‏سازد (يا نوري مي‏بخشد كه فروغ آن تا به زمين هفتم مي‌رسد). و هر كس تسبيحي از خاك قبر امام حسين عليه‌السّلام با خود داشته باشد نام او را در شمار تسبيح‌گويان مي‏نويسند، هر چند با آن ذكري نگويند و تسبيحي نكند.»

(وسايل‏الشيعة 5/366)

* * *

* طواف به نيابت از حضرت زهرا سلام‌الله‌عليها و ساير معصومين عليهم‌‌السّلام

موسي بن قاسم مي‌گويد: به امام جواد عليه‌السّلام گفتم: مي‏خواستم به نيابت از شما و پدرتان طواف كنم. به من گفته شد كه از طرف اوصيا نمي‌توان طواف به جاي آورد. (حضرت) فرمودند: نه، هر مقدار كه مي‌تواني، طواف كن كه جايز است. سپس سه سال بعد به ايشان عرضه داشتم: من براي طواف از طرف شما و پدرتان، از شما اجازه گرفته بودم و شما به من اجازه فرموديد. من هم از جانب شما (و پدرتان) آن مقدار كه خدا توفيق داد، طواف كردم. سپس چيزي به دلم افتاد، من هم به آن عمل نمودم. (امام جواد عليه‌السّلام) فرمودند: آن چه بود؟ گفتم: يك روز به نيابت از رسول خدا صلّي‌الله‌عليه‌و‌آله طواف كردم. امام جواد عليه‌السّلام (بي‌درنگ) سه بار فرمودند: صلوات خدا بر رسول خدا باد! گفتم: روز دوم به نيابت از اميرالمؤمنين عليه‌السّلام طواف كردم و روز سوم به نيابت از امام حسن عليه‌السّلام و روز چهارم از طرف امام حسين عليه‌السّلام و روز پنجم از طرف از امام سجاد عليه‌السّلام و روز ششم به نيابت از امام باقر عليه‌السّلام و روز هفتم به نيابت امام صادق عليه‌السّلام و روز هشتم به نيابت از جدّ شما، موسي بن جعفر عليهما‌‌السّلام و روز نهم به نيابت از پدرتان امام رضا عليه‌السّلام، و روز دهم به نيابت از شما، اي سرورم، طواف نمودم. و ايشان همان كساني هستند كه من به ولايت آنان، خدا را دين‌داري مي‌نمايم. (امام جواد عليه‌السّلام) فرمودند: در اين صورت، به خدا قسم، خدا را به آن ديني بندگي مي‏كني كه خداوند، از بندگان، غير آن را نمي‏پذيرد. عرض كردم: گاه مي‏شد كه به نيابت از مادرتان، فاطمه سلام‌الله‌عليها، طواف مي‏كردم و گاه مي‏شد كه طواف نمي‏كردم. حضرت فرمودند: بر اين (عمل) بيافزا كه (طواف به نيابت از مادرم، فاطمه سلام‌الله‌عليها) برترين كاري است كه انجام داده‌اي؛ إن شاء اللّه.

(كافي 4/314 ح2)

مهدي صدقي