از ويژگي هاي آب موجود در سرداب مطهر حرم حضرت عباس (عليه السلام)، شيريني، خلوص، شورنبودن و پاكي منحصر به فرد آن است كه برخلاف تمامي آب هاي زيرزميني، پس از ورود به سرداب، تمام اين ويژگي را حفظ مي كند.
تحقيقات علمي براي يافتن دليل اين ويژگي هاي معجزه گون، بي نتيجه مانده است و تنها راه پاسخ به اين سوال بزرگ، تفسير غيبي و ماورايي آن و ارتباط اين آب با صاحب باكرامت اين مكان مقدس است. گويي اين آب، قصد آن كرده كه با عرضه خود به محضر علمدار كربلا، عطش لحظه هاي دل شكن غربتش را، آن هنگام كه بر شريعه ي فرات، لب هاي خشك و عطشانش را به ياد سيد و مولا و امامش، تشنه نگاه داشت، برطرف كند! و آيا اين آب با چنين هدف گرانسنگي، جز پاكي و خلوص و شيريني مي تواند ويژگي هايي ديگري داشته باشد؟!



ويژگي هاي سرداب مقدس
به گزارش شفقنا بناي سرداب مقدس كه مساحت آن برابر با مساحت حرم مطهر و رواق هاي موجود در آن است، مربوط به اواسط قرن هشتم هجري است و داراي ديوارهاي ضخيم تر نسبت به ديوارهاي موجود در حرم مقدس است و در طول تاريخ بارها بر ضخامت آن افزوده شده تا بتواند وزن بالاي بناي فوقاني را تحمل نمايد. اين در حالي است كه در فناوري هاي جديد براي تحمل بناي فوقاني، ضخامت ديوارهاي بناي تحتاني مي بايست تنها كمي ضخيم تر باشد. همين مسيله باعث شده راهروهاي موجود در سرداب مطهر، به دليل ضخامت بيش از اندازه ي ديوارهاي موجود، تبديل به راهروهاي تنگ و كم عرض شود. با توجه به اين مسيله، آستان مقدس حرم حضرت ابالفضل (عليه السلام) از سال 2008 ميلادي، مقاوم سازي و بهينه سازي سرداب مقدس را در دستور كار خود قرار داده است.

تلاش خواهيم كرد اين سرداب مطهر را پيش از توسعه آن توسط شركت آب هاي معدني عراق و تحت اشراف بخش امور مهندسي و فني آستان قدس عباسي از تاريخ 2/1/2008 توصيف كنيم.
و همچنين تلاش خواهيم كرد صفات اين سرداب را پس از طرح توسعه آن نيز بيان كنيم. طرحي كه مديريت آستان قدس عباسي در آن نسبت به حفظ طراحي معماري اين سرداب علي رغم انجام عمليات شهري وسيع براي تقويت ديوارها و سقف آن تاكيد داشته است.

ورود به سرداب
درب ورودي به سرداب مقدس از ناحيه شمال شرقي حرم باشكوه حضرت عباس (عليه السلام) و از دربي چوبي است. با ورود به اين درب، به اتاقي مي رسيم كه داراي عرض 3.18 متري است و داراي عمق 2 متر است و تمامي آن با سنگ هاي مرمر سفيد و آيينه كاري هايي نفيس، ضمن عمليات ياد شده در سال 2008 پوشانيده شده است. پس از ورود به اتاق، به درب ديگري مي رسيم كه از جنس طلاست و در سال 2007 جايگزين دربي از جنس نقره گرديده است.پس از گذر از اين دو درب، به دربي آهني بر روي سطح زمين مي رسيم. براي ورود به محوطه ي سرداب، از اين درب با نردباني كه داراي 8 پله است، به سرداب منتقل مي شويم.
اين نردبان كاملا با مرمر پوشيده شده و به ابتداي راهرويي به طول چهار متر و به عرض 1.38 متر متصل مي شود. اين راهرو به راهرويي كه زير رواق هاي حرم مطهر حضرت عباس دور مي زند، منتهي مي شود همين راهرو منتهي به آخرين راهرويي است كه آغاز سرداب حضرت عباس(عليه السلام) محسوب مي شود.

راهروي زير رواق هاي حرم حضرت عباس(عليه السلام)- كه مي توان نام رواق سفلي به آن داد- از يك طرف تنگ است و از طرف ديگر به اندازه اي گشاد است كه قابل رؤيت نيست. عرض اين راهرو 1.27متر يا 1.38متر است و ديوار رواق سفلي كه به قبر نزديك تر است، داراي ايوان هايي مسقف است كه سقف آنها اندكي قوسي شكل مي باشد. سقف راهروي رواق هاي سفلي به اندازه سقف ايوان هاي ديوار نزديك به مقبره حضرت عباس(عليه السلام) قوسي شكل است.

در برخي از اين ايوان ها، قبوري وجود دارد كه همسطح زمين است. اين ايوان ها در زمان هاي گذشته از طريق ايجاد ديوار ي روبروي آنها، ناپديد شده بودند. اما اين ديوار اكنون برداشته شده و ايوان ها نمودار است.سپس ديوار زخيمي به جاي آن ايجاد شد و در آنها سوراخ هايي براي تهويه آن ايوان ها قرار داده شد. عرض اين راهرو اندكي و به ميزان كمتر از ده سانتيمتر پس از پوشش آن با مرمرتنگ شده است. تمامي اين اعمال در چارچوب طرح توسعه يادشده صورت گرفت.

تعداد آن ايوان ها 15 تا است كه اضلاعي نابرابر دارند. دو تا از اين ايوانها در راهروي شمالي و در شرق و غرب راهروي تهويه شمالي قرار گرفته است (راهروهاي تهويه بعدا ذكر خواهد شد) سه تا در راهروي شرقي و در جنوب راهروي تهويه غربي، چهارتا در راهروي شرقي كه دو تا از اين چهارتا در شمال راهروي تهويه شرقي و دو تا در جنوب آن قرار دارند و چهار ايوان نيز در راهروي جنوبي واقع است كه بين شرق و غرب به صورت مساوي تقسيم شده است.

زاويه شمال شرقي رواق پاييني، نقطه ورود به اين رواق از صحن حضرت عباس (عليه السلام) است كه از طريق راهرويي كه با پله هاي ذكر شده وارد آن مي شوند، انجام مي گيرد. اين زاويه نود درجه است در حالي كه زواياي رواق هاي ديگر نسبت به راهروي اصلي اضلاعي با زاويه 45 درجه و طول هاي مختلفي دارند. طول ديوار زاويه نزديكتر به صحن شريف در گوشه شمال غربي 3.33متر و طول آن در زاويه جنوب غربي 3.09 متر و در زاويه جنوب شرقي 3.35متر است. در هركدام از گوشه هاي راهرويي كه رواق هاي پاييني را تشكيل مي دهند، راهرويي با زاويه نود درجه را نسبت به رواقي كه از آن منشعب مي شود، مي بينيم كه تا مسافت دوري امتداد يافته و به شكافي مشرف بر صحن شريف براي تهويه منتهي مي شود. تمامي رواق ها به جز رواق جنوبي داراي اين شكاف هستند.
عرض راهروي تهويه شمالي، 1.71متر و طول آن 6.85 متر و عرض راهروي تهويه شرقي 1.60متر و طول آن 6.86متر و عر ض راهروي تهويه شرقي 1.60متر و طول آن 6.86متر و عرض راهروي تهويه غربي نيز 1.75متر و طول آن 6.90متر مي باشد.

مي توان از طريق اين راهروي موجود در زير رواق ها به راهروي ديگري كه در تمامي جهات با آن همسان بوده و طول آن كمتر و به مقبره شريف نزديكتر است، وارد شد. اين راهرو زير راهروي موجود در حرم فوقاني است كه زايران در آن پيرامون ضريح مقدس طواف مي كنند.بنابراني مي توان نام حرم اسفل يا حرم پاييني به آن داد. ديوارهاو كف اين حرم در دهه نود قرن بيست با مرمر پوشيده شده و با پيچ هايي بر يك اسكلت آلومينيومي نصب شده بودند. و بر ديوار اصلي تثبيت شده و بين آن و بين مرمر، يك جاي خالي كوچكي است كه باعث تنگي ابعاد آن شده است كه هم اكنون عرض آن 0.72متر است و احتمالا عرض اين راهرو پيش از پوشاندن آن با مرمر، حدود يك متر بوده است و اكنون كف آن تا سقف با مرمر پوشيده شده و سقف هاي آن به صورت هم سطح با زواياي 45 درجه نسبت به دو طرف به نظر مي رسد.
بعيد نيست كه سقف اين راهرو قبل از پوشش آن همانند رواق هاي قبلي اندكي قوسي شكل بوده باشد. عمليات استحكام و توسعه به زودي بر راهروي حرم اسفل و راهروهاي منتهي به آن نيز انجام خواهد شد امري كه ايجاب مي كند، اين شبكه فلزي و مرمري كه روي آن است برداشته شود.

از طريق سه راهرو مي توان وارد راهروي حرم اسفل شد كه دوتا از آنها در دو ضلع شرقي و غربي عمود بر راهروي رواق هاي پاييني است و راهروي سومي اندكي منحني بر آن است كه همان راهروي شمالي است و ارتفاع كف آن از ارتفاع كف راهروي حرم اسفل بيشتر از نيم متر است و ارتفاع ان از دو راهروي ديگر بلندتر است. ارتفاع اين راهرو تا سقف آن كمتر از ارتفاع كف دو راهروي ديگر تا سقف آنها است و ارتفاع آن1.1)متر است كه تنها مي توان به صورت خم شونده در آن حركت كرد.علاوه بر اين برخلاف دو راهروي ديگر به خاطر پيچ در پيچ بودن، هركسي نمي تواند وارد آن شود و شايد كودكي لاغر قادر به حركت درآن باشد.

هركدام از اين راهروها روبروي گذرگاه تهويه قرار دارد كه پيشتر ذكر شد. ويژگي راهروهاي منتهي به راهروي رواق هاي پاييني اين است كه ابتداي آنها عريض است آنگاه تنگ مي گردد ابتداي راهروي شمالي 0.5متر وعمق آن تقريبا 0.5متر است سپس تنگ شده و به همين شكل ادامه مي يابد تا به عرض تقريبا 0.35متر مي رسد. عرض راهروي غربي 0.42متر و طول آن 7.42م است عرض اين راهرو در ابتدا 0.64متر است و سپس 0.28متر تنگ مي شود تا اينكه به ميزان ذكر شده مي رسد. اما عرض راهروي شرقي هم اكنون 0.52متر و طول آن 7.28متر است عرض آن در ابتدا1.55متر بود سپس پس از مسافتي به ميزان 1.45متر تنگ شده و به ميزان مذكور مي رسد.

ارتفاع سقف اين راهروها اندكي از راهروي رواق هاي پاييني كمتر و از راهروي حرم اسفل بيشتر است و تقريبا به دو برابر ارتفاع سابق آن پيش از طرح توسعه مي رسد. بنابراين كسي كه وارد اين سرداب مي شود، در سه سطح حركت مي كند، اول سطح بلند، سپس كوتاه تر و در نهايت سطح كوتاهتر پيش از طرح توسعه مذكور.

سقف سرداب، كف حرم فوقاني و رواق هاي آن محسوب مي شود؛ اين سقف در راهروي تمامي رواق ها در يك سطح مي باشد غير از سقف راهروي تهويه شرقي كه تقريبا 15 سانتي متركوتاهتر از بقيه بخش هاي سقف راهرو رواق هاي پاييني است. كه شايد دليل آن اضافه شدن لايه هاي بتني به آن در زمان تعمير باشد كه باعث كوتاه تر شدن آن شده است. سقف راهروي رواق ها و راهروهاي تهويه قوسي شكل و تقريبا همانند قوس سقف ايوان هاي موجود در ديوار رواق هاي نزديك به قبر شريف است.
ديوارهاي اصلي داخلي سرداب (غير از ديوارهاي جديد در طرح توسعه و تعميرات سابق) با آجرهاي فرشي قديمي ساخته شده كه در بين لايه هاي آن، آهك، گچ و يا گل رسي كه به دوران هاي سابق بازمي گردد، قرار گرفته شده است. در دوران ترميم سابق ديوارهايي كه از عرض كنوني راهرو (قبل از طرح توسعه) تنگتر است، به اين سرداب اضافه شده است وبه نظر مي رسد كه نماي برخي ديوارها اخيرا با آجر و سيمان بازسازي شده است و يا شايد هم نماي قديم اين ديوارها را به هدف تقويت آنها پوشيده باشند.
از جمله ديوارهايي كه نما و ظاهرشان پوشيده شده است، ديوار اطراف راهروي رواق هايي است كه از مقبره حضرت عباس(عليه السلام)دورتر هستند. كه زيرساخت آن باقي مانده و در طرح توسعه حرم، نماي پوسيده ديوار هاي سرداب تا عمق 24 سانتي متر و 48 ساتي متر غير از ستون شمال شرقي رواق سفلي و نزديكتر به قبر برداشته شد. از اين ستون به دليل پوسيدگي، 60 سانتي متر و بيشتر برداشته شد و با ديوار جديدي از آجر سوراخ دار و به همان ضخامت ديوار برداشته شده، جايگزين شد و پس از چندي با يك ديوار بتني عوض شد كه جلوي آن با شبكه اي از آهن پوشيده شد و ضخامت اين ديوار 10 ساتنتي متر است كه اخيرا با مواد عايقي روكش شده است.

آنگاه با روكشي از آهن پوشش داده شد و با مرمر نوع اونيكس سفيد رنگ پوشيده شد. سقف هاي سرداب نيز به همين شكل شدند و در طرح توسعه ياد شده، در فاصله بين سقفها و لايه ي عايقي(كه جلوي آن حاوي يك شبكه آهني است) با بتون پوشيده شد.
هنگامي كه از راهروهاي ورودي سه گانه فوق الذكر وارد حرم پاييني مي شويم، با چهار دهليز روبرو مي شويم كه از آن منشعب مي شود و در ديوار برعكس ديوار ساختماني كه قبر شريف در آن قرار دارد، واقع شده است. دو تا از اين دهليزها در جنوب و داراي عمق 1.74متر هستند عرض دهليز نزديكتر به قبر شريف يك متر و دومي 1.02متر و حد فاصل بين آن دو 1.58متر است اما راهروي سوم در سمت شمال و روبروي راهروي دوم است كه عرض آن 0.95متر و عمق آن 1.72م بوده و در كنار آن است. روبروي راهروي اول، راهروي چهارم با عرض 0.95م است كه عمق آن از ديگر راهروها كمتر است و ويژگي متمايز آن نسبت به ديگر راهروها اين است كه محل خروج راهروي شمالي ضريح است كه براي رسيدن به راهروي رواق هاي پاييني از آن مي گذرند.
مقبره شريف حضرت ابوالفضل در مركز فضاي مستطيلي شكلي واقع است كه راهروي حرم اسفل آن را احاطه كرده است. ابعاد اين فضاي مستطيلي شكل 5.5م در شمال و جنوب و 4.90م در شرق و غرب است. يك راهروي بسيار كوتاه با عرض 0.60متر از راهروي حرم اسفل بويژه در شرق آن به سمت مركز مستطيلي شكل باز مي شود. اين راهرو در سمت راست فردي قرار مي گيرد كه از راهروي شرقي منتهي به راهروي رواق هاي پاييني حركت مي كند.
همانطوري كه پيشتر ذكر كرديم، ديوار اين راهرو با مرمر پوشيده شده است. و عبارت است از 3 پله بالا رونده نسبتا بلند و پله چهارمي كه ارتفاع آن از سه تاي ديگر كوتاه تر است. اين پله به يك شكاف كوچك مستطيلي شكلي منتهي مي شود كه به سختي يك انسان لاغر مي تواند وارد آن شود. اين شكاف نيز در ديواري است كه با مرمرپوشيده شده و به يك فضاي كم ارتفاعي منتهي مي شود كه نمي توان حتي خم شونده در آن ايستاد و تنها مي توان در آن خزيد. و لوستري كوچ و طلااندود از سقف آن آوريزان شده است. سقف اين فضا، زمين شباك قبر شريف و كف آن، سقف اتاقي پايين آن است كه شامل قبر شريف است و در آن پنجره ي شيشه اي و دربي با ابعاد بيست در چهل سانتيمتر است كه مي توان از لابلاي آن، درون اتاق مقدس را ديد اتاقي كه مقبره شريف حضرت عباس در وسط آن قرار دارد يعني اينكه اين شباك در سقف اين اتاق قرار دارد. مساحت اين فضا، حدود (3)م2 ارزيابي مي شود اما اين اتاق حدود (9)م2 تخمين زده شده است.

در ديوارهاي اين اتاق، شكاف هايي وجود دارد كه به نظر مي رسد براي تهويه به كار رفته است. زيرا به راهروي حرم اسفل منتهي مي شود و از طريق آنهاآب داخل حرم مي شود و زماني كه سطح آب بالا مي آيد، سطح قبر شرف را لمس مي كند. اين شكاف ها به شرح زير تقسيم مي شوند:
سه شكاف در جلوي پله سوم منتهي به فضاي ياد شده وجود دارد كه دو تا از آنها با ارتفاع تقريبا بيست سانتي متر در مجاور يكديگر قرار دارند و عرض آنها تقريبا 10 سانتي متر است. سومين شكاف نيز زير اين دو و تقريبا در وسط آندو قرار دارند و ارتفاع آن تقريبا 17 سانتي متر و عرض آن 10 سانتي متر است.
شيارهايي مجاور هم كه در سمت راست درون راهروي شرقي منتهي به راهروي حرم اسفل قرار دارند كه كوچكتر از شيارهاي قبلي بوده و تقريبا به شمكل مربع و با ابعاد ده سانتي متر در ده سانتيمتر مي باشد.
سه شيار(دو تا بالا و سه تا زير آن دو و تقريبا وسط) در سمت چپ داخل راهروي شرقي منتهي به راهروي حرم اسفل واقع است كه همان مشخصات دو شيار قبلي را دارا است.
سقف اين اتاق مقدس گنبدي شكل و به اصطلاح معماران پخ شده است و مركز آن حدود 1.4 متر از قبر شريف بلندتر است و در مركز كف اتاق قبر شريف واقع است كه به نظر مي رسد اندكي از اطرافش بلندتر است و تاكنون نتوانسته ايم دليل اين بلندي و مقدار آن را به خاطر مشكل ديد تشخيص دهيم و كف پيرامون قبر با كاشي كربلايي سنگفرش شده است.
.

اكنون پس از سفر به سرداب قبر ابوالفضل العباس عليه السلام به سخن در باره راز آب آن مي پردازيم و به اندازه اي كه در دركمان بگنجد، از آن سخن مي گوييم:
خداوند خصوصيت ها و نعمت هايي را به اولياي خاص خود اختصاص داده كه ديگر بندگانش از آن محروم هستند زيرا آنها در بندگي و قربت به وي خلوص نيت از خود نشان دادند.
از جمله اولياي مقرب و از جله بندگان صالح خداوند متعال، مولا و سرورمان حضرت ابوالفضل العباس (عليه اسلام) است. و اين به خاطر اصل و نسب هاشمي و ادب علوي و علم الهي است كه در خانه پدرش امام علي(عليه السلام) براساس آن پرورش يافت. علاوه برآن اخلاص، بندگي و وفاداري به امام حسين(عليه السلام) و امام حسن(عليه السلام) سرور جوانان اهل بهشت مي باشد.
بنابراين مي بينيم كه خداوند به اين دوست وفادار انواع و اقسام نعمت ها را از هر طرف ارزاني داشته و علاوه بر اينكه او را در خانه ي امام علي (عليه السلام) قرار داده، به او در بين مسلمانان از بيش از سيزده قرن و نيم ماندگاري عطا كرده است به طوري كه ضرب المثل اخلاص و اطاعت از يك طرف و مورد ارج خدوانددر دنيا و آخرت از طرف ديگر شده است.

از جمله نعمت ها و راز هايي عجيبي كه خداوند به حضرت ابوالفضل العباس ارزاني داشته، همان آب مبارك و گوارايي است كه پيرامون مقبره شريف او قرار داشته و در سرداب اين مقبره جريان مي يابد.
همگان مي پرسند راز وجود اين آب مبارك در چنين مكاني چيست و چرا چنين آبي در ديگر اماكن وجود ندارد؟.
وجود چنين آب مباركي در اين مكان هيچ جاي تعجبي ندارد زيرا اين آب با مرقد شريفي در تماس است كه پيكر مطهر نفس زكيه حضرت ابوالفضل العباس در آن قرار دارد و همين موضوع باعث پاكيزگي اين آب و و عدم تغيير طعم آن شده و باعث شده است تا خدواند شفاي عاجل را در آن قرار دهد. كه بارها پس از سقوط صدام با اين موضوع روبرو شده ايم.
امر تعجب برانگيز اين است كه اگر تنهاچند متر از حرم مطهر خارج شده و به يكي از سرداب هاي ساختمان هاي مجاور برويم، كه تنها چند متر از اين سرداب فاصله دارد، در آن با آبي روبرو مي شويم كه بدرنگ و بدبو بوده و با جلبك و خزه پوشيده شده و بوي بدي كه معمولا ازآب هاي راكد پخش مي شود، از آن بلند مي شود. و حتي رنگ اين آب نيز متغير است.
اگر اين را نيز بيفزاييم كه شهر كرباي معلي به دليل كوتاهي هاي نظام هاي سابق بويژه نظام ديكتاتوري سرنگون شده صدام، بر درياچه اي از آب هاي زير زميني مختلط به زهكشي هاي شبكه تصفيه آب هاي سبك و سنگين فرسايش يافته شناور است و اينكه زمين آن نيز بر نفوذ سريع اين آبها به درون زمين كمك مي كند، درك خواهيم كرد كه نوعي راز الهي وحود دارد كه مانع از جريان يافتن آن آب ها به آب هاي اين سرداب زيرزميني و عدم مختلط شدن با آن از طريق لايه هاي خاك شكننده وجود دارد در حالي كه زمين اين صحن، پايينتر از سطح شهر كربلا و سرداب نيز پايينتر از صحن قرار دارد.

يكي از فضلاي حوزه علميه نجف اشرف درباره راز آب سرداب قبر حضرت ابوالفضل العباس مي گويد:
اين آب براي كسي كه پس از ورود به مكان آن در موردش تامل كرده، خالي از كرامات نيست و تجربه كرامات آن را در زمينه شفاي بيماران ثابت كرده است. اگر اين امور اسراري داشته باشد، تنها از طريق آثار ارجمند ايمه اطهار(عليه السلام) مي توان به كنه آن پي برد. گويا وجود اين آب به رابطه گرم بين حضرت عباس(عليه السلام) و اين آب در واقعه طف اشاره دارد. شايد مشيت الهي قبر شريف را با اين آب مبارك متمايز كرده است.
شيعه نيوز