عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم و امام جمعه سابق شهر قم در كتاب خود با عنوان«الگوهاي فضيلت» مي نويسد: امام رضا عليه‌السلام همانند پدرانش در عبادت پروردگار جهان جدّي و كوشا بود. نمازهاي واجب خود را در اوّل وقت فضيلت و با خضوع و خشوع و حضور قلب مي‌خواند. بر خواندن نمازهاي نافله نيز مواظبت داشت. تهجّد و شب بيداري و خواندن نماز شب را ترك نمي‌كرد. اهل دعا و ذكر و قرايت قرآن بود. در اين رابطه مطالبي گفته شده كه به نمونه‌هايي از آن اشاره مي‌كنيم:

رجاء ابن ابي ضحّاك مي‌گفت: مأمون به من مأموريّت داد تا علي بن موسي الرضا عليه‌السلام را از مدينه به سوي طوس حركت دهم. دستور داد آن حضرت را از راه بصره و اهواز و فارس عبور دهم و از شهر قم عبور نكنيم. به من امر كرد شبانه روز مراقب آن جناب باشم تا به شهر مرو برسيم. به خدا سوگند! مردي را با تقواتر و كثير الذكرتر و خدا ترس‌تر از او نديدم:

بعد از خواندن نماز صبح در مصلاي خود مي‌نشست و تا طلوع شمس سبحان الله الحمدللّه الله أكبر و لاإله إلاّ الله مي‌گفت و بر پيامبر صلوات مي‌فرستاد بعد از آن به سجده مي‌رفت و سجده‌اش تا بر آمدن آفتاب ادامه مي‌يافت.

بعد از آن تانزديك ظهر براي مردم حديث مي‌گفت و موعظه مي‌كرد. آن گاه تجديد وضو مي‌كرد وبه مصلا مي‌رفت.

بعد از اذان ظهر شش ركعت نماز نافله مي‌خواند. در ركعت اوّل حمد و سوره قل يا أيها الكافرون در ركعت دوم حمد و سوره قل هوالله أحد و در چهار ركعت ديگر حمد و قل هوالله أحد مي‌خواند. بعد از هر دو ركعت سلام مي‌داد و در ركعت دوم قبل از ركوع قنوت به جا مي‌آورد. بعد از آن اذان مي‌گفت و دو ركعت نماز (نافله) مي‌خواند. آن‌گاه اقامه مي‌گفت و سپس نماز ظهر را مي‌خواند. بعد از نماز ظهر به گفتن سبحان الله الحمدللّه الله أكبر و لاإله‌الاّالله مشغول مي‌شد و تامدّتي ادامه مي‌داد. آن‌گاه به سجده شكر مي‌رفت و در حال سجده يكصد مرتبه شكراً للّه مي‌گفت. بعد از آن شش ركعت نماز نافله مي‌خواند با حمد و قل هوالله و در هر دو ركعت سلام مي‌داد و در ركعت دوم قبل از ركوع قنوت به جاي مي‌آورد. آن گاه اذان مي‌گفت و دو ركعت ديگر نماز نافله مي‌خواند و در ركعت دوم قنوت مي‌خواند. بعد از آن اقامه مي‌گفت و نماز عصر را مي‌خواند. در تعقيب نماز عصر نيز سبحان الله الحمدللّه الله أكبر و لا إله إلا الله مي‌گفت تا هر چه خدا بخواهد. آن گاه به سجده شكر مي‌رفت و صد مرتبه حمداًللّه مي‌گفت.

وقتي مغرب مي‌شد وضو مي‌گرفت و سه ركعت نماز مغرب مي‌خواند با اذان و اقامه و در ركعت دوم قبل از ركوع قنوت مي‌خواند. بعد از نماز نيز مشغول ذكر سبحان الله الحمدللّه الله أكبر و لا إله الاالله مي‌شد و آن گاه به سجده شكر مي‌رفت.

سر از سجده بر مي‌داشت و بدون اين كه با كسي سخن بگويد چهار ركعت نماز (نافله) با دو سلام به جاي مي‌آورد و در ركعت دوم قنوت مي‌خواند. در ركعت اوّل حمد و قل هوالله احد مي‌خواند و در ركعت دوم حمد و قل يا أيهّا الكافرون.

بعد از سلام نماز مي‌نشست و مدّتي تعقيب مي‌خواند و بعد از آن افطار مي‌كرد.

قريب يك ثلث از شب كه مي‌گذشت نماز عشاء را چهار ركعت مي‌خواند و در ركعت دوم قبل از ركوع قنوت مي‌خواند. بعد از نماز عشاء در مصلاّ مي‌نشست و تا مدّتي مشغول ذكر سبحان الله الحمدللّه الله أكبر و لا إله إلا الله بود. سپس سجده شكر به جاي مي‌آورد و براي استراحت به رختخواب مي‌رفت.

در ثلث آخر شب از خواب برمي‌خاست در حالي كه ذكر سبحان الله الحمدللّه الله أكبر لا إله إلا الله و أستغفرالله را بر زبان داشت مسواك مي‌كرد و وضو مي‌گرفت و مشغول نماز شب مي‌شد. هشت ركعت نماز مي‌خواند و در هر دو ركعت سلام مي‌داد. در ركعت اوّل هر نماز بعد از حمد سي مرتبه قل هوالله أحد مي‌خواند ـ نماز جعفر طيار را چهار ركعت با دو سلام مي‌خواند و و در ركعت دوم قبل از ركوع و بعد از تسبيح قنوت به جاي مي‌آورد. نماز جعفر جزء نماز شب آن حضرت محسوب مي‌شد ـ بعد از آن دو ركعت باقي نماز شب را مي‌خواند. در ركعت اوّل سوره حمد و سوره ملك و در ركعت دوم حمد و سوره هل أتي علي الإنسان را مي‌خواند.

بعد از آن دو ركعت نماز شفع را مي‌خواند. در هر ركعت بعد از حمد سه مرتبه قل هو الله احد مي‌خواند و در ركعت دوم قنوت به جاي مي‌آورد. سپس برمي‌خاست و نماز وَتر را يك ركعت مي‌خواند. بعد از سوره حمد سه مرتبه قل هو الله أحد و يك مرتبه قل أعوذ بربّ الفلق و يك مرتبه سوره قل أعوذ برب الناس مي‌خواند و قبل از ركوع ركعت دوم قنوت به جاي مي‌آورد در قنوت اين دعا را مي‌خواند: «اللّهم صَلِّ علي‏‌ محمّدٍ و آلِ محمّدٍ. اللّهمَ اهْدِنا فيمَنْ هَدَيْتَ و عافِنا فيمَنْ عافيت و تَوَلَّنا فيمَنْ تَوَلَّيْتَ و بارِكْ لنا فيما أعْطَيْتَ و قِنا شَرَّ ما قَضَيْتَ فإنَّك تَقْضي و لا يُقْضي‏‌ عليك إنَّه لايَذِلُّ مَنْ والَيْتَ و لا يَعِزُّ مَنْ عادَيْتَ تَبارَكْتَ رَبَّنا و تَعالَيْتَ.». آن گاه هفتاد مرتبه «أستغفرالله و اسأله التوبَه» مي‌گفت. بعد از سلام نماز مي‌نشست و تا مدّتي تعقيب مي‌خواند.

نزديك طلوع فجر دو ركعت نافله نماز صبح مي‌خواند: در ركعت اوّل حمد و قل يا أيها الكافرون و در ركعت دوم حمد و قل هو الله أحد مي‌خواند بعد از طلوع فجر اذان و اقامه مي‌گفت و نماز صبح را دو ركعت مي‌خواند. بعد از سلام مي‌نشست و تا طلوع خورشيد تعقيب مي‌خواند. سپس به سجده شكر مي‌رفت و تا بر آمدن آفتاب در حال سجده بود.



در ركعت اوّل نمازهاي واجب حمد و إنّا أنزلناه و در ركعت دوم حمد و قل هوالله مي‌خواند مگر در نمازهاي صبح و ظهر و عصر جمعه كه بعد از حمد سوره جمعه و منافقين را مي‌خواند.

در نماز عشاي شب جمعه در ركعت اوّل حمد و سوره جمعه و در ركعت دوم حمد و سوره سبح اسم ربَّك الأعلي را مي‌خواند.

در نماز صبح روز دوشنبه و پنج شنبه در ركعت اوّل حمد و سوره هل أتي علي الإنسان و در ركعت دوم حمد و سوره هل أتي علي الانسان و سوره الغاشيه را مي‌خواند و در نمازهاي مغرب و عشا و در نمازهاي شب و شفع و وَتْر و نماز صبح قرايت را بلند مي‌خواند و در نمازهاي ظهر و عصر آهسته. در ركعت‌هاي سوم و چهارم نمازها به جاي سوره حمد سه مرتبه مي‌گفت: «سبحان الله والحمدللّه‏ و لا إله إلاّ الله والله‏اكبر.».

ذكر قنوتش در نمازها اين بود: «رَبِّ اغْفِرْ و ارْحَمْ و تَجاوَزْ عمّا تَعْلَمُ إنَّك أنت الأعَزُّ الأجلُّ الأَكْرَمُ.».

در هر مكاني كه قصد اقامه دَه روز مي‌كرد روزها را روزه مي‌گرفت. به هنگام مغرب اوّل نماز واجب را مي‌خواند و بعد از آن افطار مي‌كرد.

در طول سفر نمازهاي واجب را دو ركعت مي‌خواند مگر نماز مغرب را كه سه ركعت مي‌خواند.

نماز نافله مغرب و عشاء و نماز شب و شفع و وتر و نافله صبح را در سفر و حضر ترك نمي‌كرد ولي نمازهاي نافله ظهر و عصر را در سفر نمي‌خواند. بعد از نمازهاي قصر سي مرتبه مي‌گفت: «سبحان الله والحمدللّه‏ و لا إله إلاّ الله والله‏اكبر.». و مي‌فرمود: «اين ذكر كمبود نماز را جبران مي‏‌كند.».

نديدم كه نماز ضحي را در سفر يا حضر بخواند. در سفر اصلاً روزه نمي‌گرفت. در اوّل هر دعايي بر محمّد و آل او صلوات مي‌فرستاد. در نماز و غير نماز ذكر صلوات را زياد داشت. شب‌ها قرآن را زياد قرايت مي‌كرد. وقتي به آيه‌اي مي‌رسيد كه مربوط به بهشت يا دوزخ بود گريه مي‌كرد. از خدا طلب بهشت مي‌كرد و از آتش دوزخ پناه مي‌برد.

«بسم الله الرحمن الرحيم» را در همه نمازها بلند مي‌خواند. هرگاه كه «قل هوالله أحد» را مي‌خواند در خفا مي‌گفت: «الله أحد.». بعد از قرايت «قل هوالله أحد» سه مرتبه مي‌گفت: «كذالك ربّنا.». وقتي سوره جحد را مي‌خواند پيش خود و آهسته مي‌گفت: «أيهّا الكافرون.». وقتي از قرايت سوره فراغت مي‌يافت سه مرتبه مي‌گفت: «ربّي الله و ديني الإسلام.».

وقتي سوره «والتين والزيتون» را مي‌خواند بعد از فراغ از قرايت مي‌فرمود: «بلي‏‌ و أنا علي‏‌ ذالك من الشاهدين.».

وقتي سوره «لا أقسم بيوم القيامه» را مي‌خواند بعد از فراغ مي‌فرمود: «سبحانك اللّهم! بلي‏‌!.».

هنگامي كه سوره جمعه را مي‌خواند و به اين آيه مي‌رسيد: «قل ما عندالله خير من اللهو و التجاره و الله خيرالرازقين» بعد از كلمه «والتجاره» جمله «للذين اتقوا» را البته نه به عنوان جزيي از قرآن اضافه مي‌كرد.

بعد از خواندن سوره فاتحه مي‌فرمود: «الحمدللّه‏ ربّ العالمين.».

وقتي سوره «سبّح اسم ربّك الأعلي‏‌» را مي‌خواند به طور آهسته و مخفي مي‌گفت: «سبحان ربّي‏‌ الأعلي‏‌.». وقتي «يا أيهّا الذين آمنوا» را مي‌خواند به طور آهسته مي‌گفت: «لبيك! اللّهم لبيك!».[۶۵۷]

ابراهيم بن عباس گفته است: ابوالحسن رضا عليه‌السلام خوابش در شب كم بود و شب‌زنده‌داري او زياد. اكثر شب‌ها تا صبح بيدار و مشغول عبادت بود. بسيار روزه مي‌گرفت. سه روز روزه در ماه از او ترك نمي‌شد. مي‌فرمود: «سه روز روزه گرفتن در هر ماه به منزله روزه همه عمر است.».[۶۵۸]



پي نوشت:

[۶۵۷]ـ بحارالأنوار ج ۴۹ ص ۹۱

[۶۵۸]ـ بحارالأنوار ج ۴۹ ص ۹۱ الفصول‌المهمه ص ۲۳۳

شيعه نيوز