آيت الله ميرزا جواد آقا تهراني

شمه اي از حيات علمي:

آيت الله ميرزا جواد آقا تهراني در سال 1283 شمسي در تهران متولد شد و پس از طي دوره ابتدايي براي ادامه تحصيل رهسپار شهر مقدّس قم گرديد، پس از طيّ دروس مقدماتي و جهت تكميل تحصيلات خود به نجف اشرف عزيمت نمود.

از آنجا كه اين عالم وارسته، براي پيروي از دستورات والدين خود توجه ويژه اي قايل بود، به توصيه والده گرامي خود به ايران بازگشت و پس از ازدواج، به شهر قم عزيمت نمود و به مدت 10 سال از محضر درس آيت الله ميرزا مهدي غروي اصفهاني [ در قالب دروس خارج فقه و اصول] استفاده كرد. در اين برهه مرحوم ميرزا جواد آقا تهراني از محضر اساتيد بزرگي چون حاج شيخ مرتضي طالقاني، حاج شيخ محمّد تقي آملي، ميرزا مهدي اصفهاني، حاج شيخ هاشم قزويني و شهاب الدين مرعشي نجفي بهره مند گرديد.

ميرزا جواد تهراني در مقام يك استاد:

ميرزا جواد آقا تهراني در كنار تدريس خارج فقه و اصول به تدريس حكمت و فلسفه نيز اشتغال داشته است و درس منظومه ايشان همراه با نقدهايي بود كه از ديدگاه خود در مباحث ساير فيلسوفان داشت.

وي در كنار تدريس معارف اسلامي، دو دورة كامل تفسير قرآن كريم را براي علاقمندان به آيات قرآن تدريس نموده و جالب آنكه در اين دوره تفسير، علاوه بر طلّاب علوم ديني، دانشگاهيان، بازاريان و بعضي از علماء حوزه نيز شركت مي جستند.

عالم اخلاقي:

اين عالم بزرگوار علي رغم اشتغالات متعدد علمي، زماني كه از جانب برخي از شاگردان، دعوت به تدريس دروس اخلاقي مي شود، با كمال ميل مي پذيرد و به اشاره مي فرمايد:"مطالبي براي خودم خواهم گفت، شايد براي آنان هم مفيد باشد"و در همين راستا در مدرسه نواب مشهد به تدريس اخلاق اهتمام مي نمايد.

انديشه، تفكر و نگاه علمي:

عدّه اي بر اين عقيده اند كه ميرزا جواد آقا تهراني تحت تأثير ميرزا مهدي اصفهاني، از مروجين مكتب تفكيك بوده است [ البته اين كه مكتب تفكيك چيست و اصول و مباني آن شامل چه عناويني است، در اين مقال نمي گنجد و بحث تفصيلي را مي طلبد، اما براي مطالعه بيشتر مي توان به كتاب مكتب تفكيك، اثر استاد محمدرضا حكيمي اشاره كرد ].

در اين ميان نگاه ايشان به مبحث خداشناسي، در جاي خود قابل توجه است، ايشان ضمن توصيف سه مرحله در شناخت خداوند [يعني معرفت بالفطره، معرفت بالآيات و معرفت بالذات ] معرفت بالذات را"معرفت حقيقيه"مي نامد و معتقد است كه اين معرفت، كاملترين و بالاترين معرفت است كه خداوند، هر بنده اي را كه لايق ببيند به مقدار مصلحت، جلوه خويش را به وي مي نماياند.

نگاهي به خدمات سياسي و اجتماعي اين عالم اخلاقي:

وي به مصداق من لم يشكر المخلوق، لم يشكر الخالق، در برآوردن حاجات و رفع گرفتاريهاي خلق الله، كوشش فراوان مي كرد [ در اين باره، شاگردان و دوستان آن مرحوم، خاطرات فراواني را گفته و نوشته اند] تأسيس صندوق قرض الحسنه، احداث درمانگاه و تأسيس مدرسه علميّه، از جلمه خدمات اجتماعي و فرهنگي اين عالم وارسته به شمار مي رود.

اما در بعد سياسي، ايشان از عناصر فعال در عرصه مبارزات پيش از پيروزي انقلاب اسلامي ايران به شمار مي رود، به عنوان نمونه، هنگام صدور اطلاعيه عليه رژيم شاه، نام ايشان در كنار افرادي چون ميرزا علي فلسفي، شيخ ابوالحسن شيرازي، حسنعلي مرواريد و … [ كه از جمله علماء بزرگ خراسان بودند] به چشم مي خورد، يا اينكه ساواك ستم شاهي همواره درباره ايشان حساسيّت داشت و براي كنترل درس تفسير ايشان مأمور مخفي گماشته بود و به اين طريق ايشان را كنترل مي كرد.

كوتاه سخن اينكه:"ميرزا جواد آقا تهراني در انقلاب اسلامي ايران، در آغاز شكل گيري تا پيروزي نهايي، از هيچ كوششي دريغ نكرد."

وي در اخذ امضاء علماء و بزرگان حوزه علميه مشهد و ساماندهي اطلاعيه ها بر ضد دستگاه ستم شاهي و حمايت از نهضت امام خميني (ره) نيز نقش به سزايي داشت، تا آنجا كه بسياري از متدينين مشهد اظهار مي كردند:"ما امام را نمي شناختيم، آيت الله ميرزا جواد تهراني ما را با آن شخصيّت بزرگ و اهداف او آشنا كرد."

پس از پيروزي انقلاب هم اين عالم ربّاني از حاميان انقلاب بود و در سال 1358 به عنوان نماينده استان خراسان در مجلس خبرگان قانون اساسي برگزيده شد.

نگاهي به برخي از سجاياي اخلاقي:

اگر چه نمي توان به سادگي در مورد سجاياي اخلاقي و ملكات نفساني بزرگاني چون آيت الله ميرزا جواد آقا تهراني اظهار نظر كرد امّا به مصداق مالا يُدرك كله لا يترك كلّه، به دو ويژگي از ويژگي هاي اخلاقي اين عارف روشن ضمير اشاره مي كنيم:

1- لحظه اي از ياد خدا غفلت نمي ورزيد و اكثر ايّام متذكر به مرگ و قيامت بود.

2- وي با بندگي خدا و هوشياري در دنيا و اعمال صالح و اشتغالات معنوي آن چنان آخرت خود را آباد كرده بود كه خود مشتاق رسيدن به آن بود .

اين عالم ربّاني و عارف روشن ضمير در سحرگاه سه شنبه دوّم آبان ماه 1368 بدرود حيات گفت.

منابع: مكتب تفكيك – استاد محمد رضا حكيمي – انتشارات دليل ما

ميرزا جواد آقا تهراني – ايمان عبداللهيان – انتشارات مؤسسه معارف امام رضا عليه السلام

ابنا