ميرزا حسنعلي مرواريد

زندگينامه:
عالم رباني، فقيه صمداني، متاله قرآني، و استاد مكتب معارف اهل بيت عليهم السلام آيت الله حاج ميرزا حسنعلي مرواريد قدس سره، هشتم شوال 1329 ق. در مشهد مقدس پا به عرصه حيات نهاد. پدرش حجه الاسلام والمسلمين حاج شيخ محمدرضا مرواريد (1299 ـ1338 ق.). از عالمان وارسته مشهد بود و با عالم رباني حاج شيخ حسنعلي اصفهاني نخودكي رابطه مودت و عقد اخوت داشت. جد مادري ايشان، عالم رباني و صاحب كرامات، آيت الله حاج شيخ حسنعلي تهراني (م 1329 ق.) است كه از شاگردان برجسته مرجع بزرگ، آيت الله ميرزا محمدحسن شيرازي و از عالمان نامدار قرن 14 در مشهد مقدس بوده است.

نام حسنعلي، به ياد آن اسوه تقوا و نيز به احترام حاج شيخ حسنعلي اصفهاني نخودكي بر آيت الله مرواريد نهاده شده است. آيت الله ميرزا حسنعلي مرواريد، در سال 1337 ق. و در اوايل 9 سالگي پدر را از دست داد و مطابق وصيت پدر تحت نظارت دوست معتمد او حاج شيخ حسنعلي اصفهاني نخودكي، و تربيت و تدبير مادري وارسته و اهل تهجد (متوفاي 1360 ش.) قرار گرفت. ايشان پس از يادگيري خواندن و نوشتن و قرايت جز سي ام قرآن و كليات سعدي نزد استاد مكتب، در 13 سالگي به دليل علاقه وافر به علوم اسلامي وارد حوزه علميه شد. در مسير دانش اندوزي، ادبيات را نزد اساتيد مطرح آن زمان و منطق را نزد برادر ارشد استاد محمدتقي شريعتي آموخت. عالم رباني حاج شيخ حسنعلي اصفهاني نخودكي، خود بخش هايي از الروضه البهيه (شرح لمعه) را براي او درس گفت و جالب اين كه شاگرد نورس او ـ ميرزا حسنعلي ـ استاد را در توضيح بعضي از قسمت هاي مشكل كتاب ياري مي داد. مكاسب را نزد آيت الله حاج شيخ هاشم قزويني فراگرفت.

آيت الله مرواريد شيفته شخصيت جامع و تسلط علمي اين استاد بزرگ حوزه خراسان بود و روزگار كهولت نيز به هنگام بردن نام از او به وجد مي آمد و او را مي ستود. برجسته ترين استاد ايشان، عالم رباني و استاد معارف قرآني، آيت الله ميرزا مهدي اصفهاني (1303 ـ1365 ق.) بود. ايشان علاوه بر فراگيري مباحث تخصصي (خارج) فقه و اصول فقه (به ويژه آرا نوين آيت الله شيخ محمدحسين ناييني، استاد اصولي آيت الله اصفهاني)، آرا اصولي ميرزاي اصفهاني و نيز معارف اعتقادي برپايه مكتب اهل بيت عليهم السلام را در محضر اين استاد كم نظير فرا گرفت و تا آخر عمر وي از محضرش در علم و عمل كسب فيض كرد. از آن پس بود كه ايشان در زمره اركان جنبش معاصر علمي حوزه خراسان در احياي روش اهل بيت عليهم السلام در شناخت معارف اسلامي قرار گرفت. جنبشي كه بعدها به مكتب معارفي خراسان يا مكتب تفكيك شهرت يافت.

بنيانگزار اصلي اين جنبش، مرحوم آيت الله ميرزا مهدي اصفهاني رحمه الله عليه در پي يك تحول روحي و شهود باطني، از سلوك عرفاني آن روزگار خويش و مشرب فلسفي مرسوم روي تافت. وي با بازخواني معارف اهل بيت عليهم السلام در دين شناسي، رويكرد متكلمان و فقيهان شيعي در روش فهم معارف ديني را سازماني دوباره داد و صورت متكامل و بديعي را عرضه داشت. اساس اين رويكرد، استوار ساختن خداشناسي، انسان شناسي، كيهان شناسي و سلوك معنوي بر بنيان آموزه هاي وحياني قرآن و حديث، و وانهادن فرضيه هاي رايج فلسفه موروثي و دستورالعمل هاي تصوف و عرفان مصطلح است. وي پس از اخذ اجازه اجتهاد از استاد فقه و اصول خود، آيت الله ناييني رهسپار مشهد گرديد. در آن جا با غلبه علمي بر مخالفان مشي خويش و جانبداران عرفان صوفيانه و فلسفه رايج، سفره درس خويش را براي شاگردان خويش كه برخي از مخالفان ديروز او بودند گسترد و آن ها را با عمق مباني خود آشنا كرد.

آيت الله مرواريد يكي از اين شاگردان بود كه با كمي سن در كنار انبوه شاگردان و بزرگاني همچون استاد خود آيت الله حاج شيخ هاشم قزويني، و نيز آيت الله حاج شيخ مجتبي قزويني و آيت الله حاج شيخ كاظم دامغاني پاي درس ميرزا مي نشست. از همين ايام، رابطه علمي و دوستي ايشان با مرحوم آيت الله ميرزا جواد آقا تهراني آغاز شد و از آن پس ساليان متمادي با وي هم درس، هم بحث، و تا آخر عمر با او همراه و همگام بود. آيت الله مرواريد مدتي پس از فوت استاد خويش ميرزا مهدي اصفهاني، به تدريس خارج فقه و معارف ديني پرداخت و قريب چهل سال بسياري از دانشوران علوم و معارف اسلامي را از دروس و بيانات علمي خود بهره مند ساخت. در تدريس خارج فقه، هفته اي يك روز به شرح احاديث اخلاقي مي پرداخت. اينك بسياري از اين شاگردان خود عالماني برجسته و وارسته اند و مشغول تدريس دروس خارج فقه و اصول و اداره موسسات بزرگ پژوهشي علوم اسلامي هستند.

آن فقيد سعيد تسلطي كم نظير بر معارف اهل بيت عليهم السلام و تبحري چشمگير در تفسير روايات و فقه الحديث داشت. اين تبحر، ايشان را در فقه و كلام بلند آوازه ساخته بود. بيشترين شهرت علمي ايشان، در تبيين و توضيح معارف كلامي ـ اعتقادي و ضوابط دين شناسي در مكتب اهل بيت عليهم السلام به سبك استاد خويش است. كتاب « تنبيهات حول المبدا والمعاد » خلاصه اي از درس هاي معارف ايشان است كه در دوره هاي متعدد به تدريس آن ها پرداخته بود و بنا به خواهش تني چند از شاگردان خويش، آن را به صورت كتابي مستقل به رشته تحرير درآورد. اين كتاب با چاپ و ترجمه هاي متعدد مورد استقبال دانش پژوهان و انديشمندان قرار گرفته است.

سرانجام اين وجود پربركت در سن 96 سالگي و در آخرين ساعت شامگاه سه شنبه نوزدهم شعبان المعظم 1425 قمري برابر با چهاردهم مهر 1383 هجري شمسي، پس از قرايت زيارت عاشورا كه هميشه بر آن مداومت مي ورزيد، و نيز تجديد پيمان با حضرت ولي عصر ارواحنا فداه در زيارت آل يس، در پي سكته قلبي از اين ديار رخت بربست و به لقاي حق شتافت. پيكر پاك ايشان روي دستهاي هزاران مشتاق و ارادتمند و با حضور علماي طراز اولي همچون واعظ طبسي، سيد عزالدين زنجاني و ميرزا علي فلسفي و نمايندگان رهبري و مراجع و مسيولان مملكتي از مسجد ملاحيدر تا حرم مطهر تشييع و به همت آيت الله واعظ طبسي و طبق وصيتش در حرم مطهرخاكسپاري شد. لازم به ذكر است آيت الله فلسفي در حرم مطهر بر پيكر ميرزا نماز گزارد.

شيعه نيوز