مرحوم علامه آيت ا... شيخ عبدالحسين اميني در سال 1281 (هـ.ش) در تبريز متولد شد. وي مقدمات را در محضر پدر فاضلش فرا گرفت و سپس براي ادامه تحصيل به مدرسه طالبيه تبريز رفت. علامه اميني پس از مدتي براي تكميل دانش ديني خود راهي عراق شد و در نجف اشرف رحل اقامت افكند. از استادان بنام او در اين دوره مي توان به آيت ا...سيدمحمد فيروزآبادي و آيت ا... سيدابوتراب خوانساري اشاره كرد. علامه اميني در مدت زمان اندكي موفق به اخذ درجه اجتهاد شد. ميرزا ابوالحسن اصفهاني ميرزاي ناييني و شيخ عبدالكريم حايري از جمله افرادي بودند كه بر اجتهاد وي مُهر تأييد زدند. شاهكار بزرگ علامه اميني تدوين و تأليف كتاب «الغدير» به عنوان دايرة المعارف احاديث و روايات مربوط به واقعه غدير و ولايت اميرالمؤمنين(عليه السلام) است. وي اسناد مربوط به اين كتاب را از هزاران كتاب روايي شيعه و اهل سنت جمع آوري كرده است. اين عالم پرتلاش سرانجام ظهر روز جمعه 12 تيرماه سال 1349 درگذشت و پس از تشييع باشكوه پيكرش در ايران و عراق در كتابخانه اميرالمؤمنين(عليه السلام) نجف اشرف كه خود باني و توسعه دهنده آن بود به خاك سپرده شد.

ده هزار كتاب براي يك كتاب

از علامه اميني نقل شده كه وي براي تدوين كتاب «الغدير» نزديك به ده هزار جلد كتاب را مورد بررسي و مطالعه دقيق قرار داده است. بديهي است كه تمامي اين كتاب ها در يك كتابخانه يا يك شهر موجود نبودند. به همين دليل علامه اميني براي دستيابي به اسناد جديد بار سفر بست و شهر به شهر را براي رسيدن به مقصود طي كرد. روايت جمع آوري اسناد كتاب «الغدير» خود حكايتي شيرين و شگفت آور از تلاش هاي خستگي ناپذير دانشمندي توانا و متعهد است. علامه اميني در دوراني تصميم به نگارش كتاب سترگ «الغدير» گرفت كه از فناوري هاي پيشرفته امروزي براي جمع آوري اطلاعات خبري نبود.

يك عمر سفر براي الغدير

او در ابتداي كار تمام كتابخانه هاي خصوصي و عمومي نجف اشرف را جست وجو كرد. كار روي نسخ خطي و چاپي كتابخانه هاي سيد بحرالعلوم محمدحسين كاشف الغطاء و حسينيه شوشتري ها علامه اميني را با منابع جديدي آشنا كرد كه در آن كتابخانه ها موجود نبود. به اين ترتيب سفرهاي پژوهشي او براي يافتن منابع بيشتر آغاز شد. اين سفرها با حداقل هزينه و امكانات ممكن انجام مي گرفت. طي اين سفرها همسر علامه نقش همكار تحقيقاتي وي را ايفا مي كرد و گاه نسخه برداري از برخي كتاب ها را برعهده مي گرفت. بسيار پيش مي آمد كه علامه اميني اجازه خارج كردن كتاب از كتابخانه را پيدا نمي كرد و ناچار مي شد ساعت ها در كتابخانه بماند و كار نسخه برداري را تمام كند. وي مدت ها با چنين شرايطي در كتابخانه حسينيه شوشتري ها كار كرد و در هواي گرم تابستان و محيط بسته و نَمور كتابخانه كار تحقيق و استنساخ را به پايان برد. علامه اميني پس از تكميل جست وجو و تحقيق در كتابخانه هاي نجف راهي كربلا شد و مدتي را در اين شهر مقدس به مطالعه و تحقيق گذراند. وي پس از آن به ايران آمد و شهر به شهر را براي يافتن اسناد تازه زير پا گذاشت. علامه در تهران به كتابخانه هاي ملي مدرسه سپهسالار ملك و مجلس رفت و به مطالعه و پژوهش پرداخت. بعد از آن راهي مشهد شد تا از گنجينه نسخ خطي و چاپي آستان قدس رضوي استفاده كند. او حتي فرصت مطالعه در كتابخانه آيت ا... بروجردي در بروجرد و سردار كابلي در كرمانشاه را از دست نداد. با اين حال محصول اين تتبع گسترده علامه اميني را راضي نمي كرد. جست وجوي بيشتر غبار از منابع مغفول مانده اي بر مي داشت كه نيازمند بررسي بيشتر براي رسيدن به نتايج تازه تر بود. به همين دليل علامه اميني راهي سفرهاي پژوهشي بيشتر شد. او در سال 1339 (هـ.ش) به هندوستان رفت سفري سخت و سنگين كه سلامت او را به خطر انداخت.

با اين حال علامه اميني حاضر به رها كردن كار بزرگش نبود. او در هندوستان تمام كتابخانه هاي كوچك و بزرگ را در حيدرآباد دَكَن اليگره لكنهو كانپور جلالي و رامپور زير پا گذاشت و ساعت هاي متوالي در اين كتابخانه ها به تحقيق و پژوهش براي به دست آوردن اسناد بيشتر مشغول بود. علامه در سال 1343 به سوريه رفت و در كتابخانه هاي قديمي اين كشور در شهرهاي حلب حمص و دمشق به بررسي كتاب ها و اسناد موجود در آن ها پرداخت. وي پس از آن در سال 1346 راهي تركيه شد و از كتاب ها و نسخ خطي موجود در اين كشور نيز نسخه برداري كرد. علامه اميني براي دستيابي به اسناد بيشتر مدتي به مصر رفت و در كتابخانه هاي قاهره و فوعه به تحقيق و پژوهش پرداخت. او شرح اين سفرهاي طولاني و سخت پژوهشي را در كتابي دو جلدي با عنوان «ثمرات الاسفار الي الامطار» به رشته تحرير درآورد. رهاورد اين مسافرت هاي تحقيقاتي كتاب سترگ و ارزشمند «الغدير» بود.

آثاري كه ماندگار شدند

علامه اميني در مسافرت هاي خود تنها به تحقيق و تتبع نمي پرداخت. ارتباط با دانشمندان هر شهر و گفت وگو و مناظره با آن ها از برنامه هاي هميشگي وي در سفرها بود. علامه اميني در همين مجالس گفت وگو گاه به اسناد تازه اي براي كتاب خود دست پيدا مي كرد. او با وجود تلاش بي وقفه براي تأليف كتاب «الغدير» از تحقيق و تتبع در ساير موضوعات غافل نبود. تعداد زياد آثار مكتوب علامه كه گاه موضوعات مورد بحث آن ها حيرت انسان را بر مي انگيزد نشان دهنده عشق و علاقه او به نگارش و تحقيق است.

از آثار پرشمار او مي توان به «تفسير فاتحة الكتاب» «شهداء الفضيله» در شرح زندگي بيش از يكصد عالمي كه از قرن چهارم تا چهاردهم در راه اسلام به شهادت رسيدند «تحقيق و تصحيح كامل الزيارات» «ادب الزاير لمن يممّ الحاير» در آداب زيارت حرم مطهر امام حسين(عليه لسلام) «سيرتنا و سنتنا» در پاسخ به پرسش هاي يكي از علماي حلب «المقاصد العليه في المطالب السنيه» در تحليل و تفسير برخي آيات قرآن «رياض الانس» در ادبيات و تاريخ «رجال آذربايجان» در شرح حال 234 نفر از علما و بزرگان خطه آذربايجان و «العترة الطاهره في الكتاب العزيز» اشاره كرد. با اين حال حاصل چهل سال تحقيق علامه اميني اثر ناب و بي بديل «الغدير» مشهورترين و معروف ترين يادگار اوست. اثري كه در يازده جلد به زبان عربي (در بيست و دو جلد به زبان فارسي ترجمه شده است) تأليف شده است و براي طالبان علم همچون چشمه اي جوشان و بي زوال باقي خواهد ماند.

منبع: خراسان نيوز
شيعه نيوز