قاضي نورالله شوشتري

قاضي شهيد سيد ضياءالدين نورالله شوشتري يا تستري در سال 956 هجري قمري در شهر شوشتر خوزستان به دنيا آمد. پدرش سيد شريف الدين از علماي برجسته علوم عقلي و نقلي زمان خود بود.

مقام علمي

سيد نور الله مقدمات علوم از جمله فقه و اصول و كلام و رياضيات را نزد پدر گراميش در همان شوشتر فرا گرفت. سپس در سال 979 قمري براي كسب فيض بيشتر از اساتيد متبحر به مشهد مقدس عزيمت كرد.

مرحوم شوشتري در مشهد در درس علامه عبدالواحد شوشتري حضور يافت و از محضر ايشان فقه، اصول، كلام، حديث و تفسير را فرا گرفت. همچنين ايشان در درس مولا محمد اديب قاري تستري نيز شركت كرد و ادبيات عرب و تجويد قرآن كريم را فرا گرفت. قاضي از اساتيد ديگري نيز بهره جست از جمله مولا عبدالرشيد شوشتري و مولا عبدالوحيد تستري.

مرحوم قاضي در سال 993 قمري قصد عزيمت به هندوستان را كرد و در شهر آگره هند سكونت گزيد. به خاطر اينكه ايشان تقيه كرده باشد فقه را بنابر نظر مذاهب پنجگانه شيعه و حنفيه و مالكيه و حنبليه و شافعيه تدريس مي‏كرد و از ميان اقوال، قول مذهب شيعه اماميه را ترجيح مي‏داد.

تاليفات

مرحوم تستري در كنار منصب قضاوتي كه بر عهده داشت كتب بسياري را تحويل جامعه شيعه داد كه برخي تا يكصد و چهل اثر از ايشان نام برده‏اند، كه به برخي از آنها اشاره مي‏كنيم:

احقاق الحق در اثبات تشيع، كه قاضي نورالله در اين كتاب با بيان منطقي و مستدل كتاب ابطال الباطل فضل بن روزبهان را پاسخ گفته است و در بطلان ديدگاه وي به كتابهاي خود اهل سنت استشهاد نموده است.

مجالس المومنين، اين اثر احوال جماعتي از علما، حكما، ادبا، عرفا، شعرا و رجال متقدم و راوياني است كه به اعتقاد قاضي نورالله همگي شيعه مذهب‏اند.

اما كتابهاي ديگر ايشان: الصوارم المهرقه در جواب الصواعق المحرقه، اجوبه مسايل السيد حسن الغزنوي، الزام النواصب في الرد علي ميرزا مخدوم الشريفي، القام الحجر در رد ابن حجر، بحر الغزير في تقدير ماءالكثير، بحر الغدير في اثبات تواتر حديث الغدير، تفسير القرآن، كتابي در تفسير آيه رويا، تحفه العقول، حل العقول، حاشيه بر شرح الكافيه جامي، حاشيه بر حاشيه چلپي، حاشيه بر مطول تفتازاني، حاشيه بر رجال كشي، حاشيه بر تهذيب الاحكام شيخ طوسي، حاشيه بر كنز العرفان فاضل مقداد، حاشيه بر تهذيب المنطق دواني، حاشيه بر شرح قواعد العقايد، حاشيه بر شرح مواقف در علم كلام، ديوان القصايد، ديوان الشعر، دافعه الشقاق، الذكر الابقي، رساله لطيفه، رساله‏اي در تفسير آيه انما المشركون نجس، رساله اي در امر العصمه، رساله اي در تجديد وضو، رساله‏اي نجاسه الخمر و بسيار تاليفات ديگر.

منصب قضاوت

مرحوم تستري گرچه شيعه مذهب بود ولي با تقيه‏اي كه انجام داد در هندوستان يكي از افراد مقرب سلطان اكبرشاه واقع شد، و مقام قضاوت و افتاء را به او واگذارشد.

قاضي نور الله در ابتدا از قبول اين منصب امتناع نمود ولي سلطان اصرار كرد، لذا قاضي نور الله به شرط اينكه در مرافعات بنابر اجتهاد خودش و به شرط اينكه موافق يكي از مذاهب چهارگانه باشد، حكم كند، قبول كرد.

يكي از علماي اهل سنت به نام عبدالقادر بدواني در مي‏گويد:"اگر چه قاضي نور الله شيعي مذهب است، اما بسيار به صفت عدالت و نيك نفسي و حيا و تقوا و عفاف و اوصاف اشراف موصوف است و به علم و حلم و جودت فهم و حدت طبع و صفاي قريحه و ذكاء مشهور است. صاحب تصانيف لايقه است. به وسيله حكيم ابوالفتح به ملازمت پادشاهي پيوست و زماني كه موكب منصور به لاهور رسيد و شيخ معين قاضي لاهور را در وقت ملازمت از ضعف پيري و فتور در قوا، سقطه در دربار واقع شد، رحم بر ضعف او آورده، فرمودند كه شيخ از كار مانده، بنابراين قاضي نورالله به آن عهده منصوب و منسوب گرديد."

شهادت

بعد از مرگ اكبر شاه، فرزندش سلطان جهانگيرشاه به منصب حكومت رسيد كه فردي متعصب و بي‏نشان بود. در اين دوران بود كه مخالفان قاضي نورالله برآن شدند مذهب واقعي قاضي را به شاه نشان دهند و او را از ميان بردارند به همين منظور يك نفر را به عنوان طلبه و در حقيقت جاسوس نزد قاضي نور الله فرستادند تا جايي كه قاضي به تشيّع او اطمينان كرد و به اين شاگرد اجازه داد كه يك نسخه از كتاب احقاق الحق قاضي را بنويسد.

اينجا بود كه علماي اهل سنت نزد سلطان جهانگير جمع شدند و خواستاراجراي حد و قتل قاضي نورالله شدند. بنابر اين سلطان دستور داد لباسهاي شهيد قاضي سيد نورالله شوشتري را درآوردند و با شلاق بر بدن مباركش زدند تا اينكه گوشت بدن شريفش كنده شد و به شهادت رسيد.

سرانجام شهيد قاضي نور الله شوشتري در هجدهم جمادي الثاني سال 1019 هجري قمري به دست معاندان و مخالفان اهل‏بيت(ع) زير شكنجه شلاق سلطان جان به جان‏آفرين تسليم كرد. و بدن مطهرش در همان شهر آگره هندوستان به خاك سپرده شد.

منابع

رياض العلماء و حياض الفضلاء، عبدالله افندي، مشهد، آستان قدس رضوي.

ترجمه روضات الجنات، محمد باقر ساعدي، تهران، كتاب‏فروشي اسلاميه.

مبلغان، شماره شصت و دوم.

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

سايت ابنا