جهانگيرخان قشقايي

فقيه، حكيم و فيلسوف بزرگ آيت الله جهانگيرخان قشقايي در سال 1243 هجري قمري در يكي از ايلات سميرم اصفهان به دنيا آمد

تحصيلات:

جهانگيرخان در اوايل نوجواني چند سالي در همان زادگاهش به تحصيل پرداخت و قدري كه از عمرش گذشت همراه ايل شد و به كوچ پرداخت و معمولاً به نواختن تار و شاهنامه‏خواني مشغول بود. ولي از آن جا كه علاقه وافري به فراگيري علم داشت خواستار تحصيل شد و چون تحصيل با حركت و همراهي ايل هم‏ساز نبود، از آن‏ها جدا شده و يك‏باره در اصفهان توقف كرد و به تحصيل علم و دانش مشغول گشت.

جريان سكونت و تحصيل آيت الله قشقايي در اصفهان از اين قرار بود: در يكي از تابستان‏ها كه ايل قشقايي به ييلاق سميرم كوچ كرده بود، مرحوم جهانگيرخان نيز مانند ساير افراد ايل كه براي خريد و فروش و رفع حوايج شخصي خود به شهر اصفهان مي‏رفتند، به اصفهان رفت و در ضمن مي‏خواست تارش را هم كه شكسته بود، تعمير كند، ازاين رو از شخصي كه همان هماي شيرازي بود سراغ تارسازي را گرفت. آن مرد علاوه بر آن كه او را راهنمايي كرد، به وي گفت:"برو علم و دانش بياموز كه بهترين كار است."اين گفته آن شخص چنان تأثيري بر جهانگيرخان گذاشت كه به يك‏باره از ايل خود جدا شده و در مدرسه صدر اصفهان ساكن شد. بدين گونه بود كه جهانگير خان در سن چهل سالگي تحصيل علم را شروع كرد و تا آنجا پيش رفت كه از فيلسوفان بزرگ تمام دوران شد.

مرحوم جهانگيرخان در اصفهان از شاگردان خاص مرحوم قمشه‏اي بود و با هجرت استاد به تهران، او نيز به تهران مهاجرت كرد.

اساتيد:

مرحوم قشقايي از اساتيد بزرگ كسب علم نمود از آن جمله: آيت الله محمدرضا صهبا قمشه‌اي كه از حكما و عرفاي اصفهان بود، ديگر اساتيد ايشان ولي حسين علي تويسركاني، حاج شيخ محمد باقر نجفي مسجد شاهي، ملا حيدر صباغ لنجاني، ميرزا محمد حسن نجفي، ملا اسماعيل اصفهاني درب كوشكي و ميرزا عبدالجواد حكيم خراساني.

شاگردان:

آيت الله جهانگير خان قشقايي در علوم نقلي و عقلي، به ويژه در حكمت به مرحله كمال رسيد و در مدرسه صدر به تدريس پرداخت.

ايشان دو روز در هفته را به تدريس رياضي و هييت مي‌پرداخت. همچنين گاهي نيز به تدريس نهج البلاغه مي‌پرداخت. همينطور سطوح مختلف دروس حوزوي و حتي درس خارج را نيز تدريس مي‌كرد.

اما برخي از شاگردان اين حكيم متأله عبارتند از: ملا محمد جواد آدينه‌اي، سيد محمد علي ابطحي سدهي، ميرزا محمود ابن الرضا، آقا ضياء الدين عراقي از بزرگان علم اصول فقه، حاج آقا رحيم ارباب، عبدالله اشراق، ميرزا مصطفي جعفر طياري، سيد ابوالحسن اصفهاني از مراجع بزرگ شيعه، شيخ حسنعلي اصفهاني معروف به شيخ نخودكي، ميرزا محمد باقر امامي، حسين امين جعفري دهاقاني، اسدالله ايزد گشسب، سيد حسين بروجردي مرجع بزرگ شيعيان جهان، علي بافقي، محمد حسن بيچاره بيدختي، ميرزا مهدي بيدآبادي اصفهاني، سيد صالح توسلي منجيلي طارمي، حاج ميرزا محمد علي حكيم الهي سلطان آبادي، محمد علي خوانساري، سيد محمد رضوي كاشاني، محمد علي زاهد قمشه‌اي و بسياري بزرگان ديگر.


اخلاق خان قشقايي:

بنا بر آنچه از نزديكان ايشان نقل است در طول عمرش كسي تندي و خشم از او نديد. همچنين يك سخن زشت نيز از زبانش شنيده نشده است. روحيات جواني خويش را هرگز فراموش نكرده بود. و در ايام كهولت نيز به سواركاري، تيراندازي و نشانه‌زني علاقه داشت. براي حفظ سلامتي‌اش همه روزه مقداري پياده راه مي‏رفت. طلاب مدرسه صدر او را چون پدري مهربان دوست داشتند.

حكيم قشقايي در كلام بزرگان:

آيت الله العظمي بروجردي درباره او مي‏گويد:"ما در زمان جواني، در حوزه علميه اصفهان نزد مرحوم جهانگيرخان، اسفار مي خوانديم ولي مخفيانه. چند نفر بوديم و خفيّه به درس ايشان مي‏رفتيم."

مرحوم شيخ عباس قمي:"حكيم قشقايي عالمي جليل و فاضلي دانا بود كه در علوم معقول و منقول و در عرفان به كمال رسيده بود. او در علم و عمل به جايي رسيد كه بزرگان از شهرهاي ديگر به حوزه درسش مي‏آمدند."


حاج آقا رحيم ارباب:"مرحوم خان، در اتقان، مردي بود كم نظير كه من مثل او را نديدم. جامع حكمت، معقول و منقول، بسيار خوش اخلاق، نسبت به طلاب بسيار مهربان و در تربيت آنها كوشا بود. روز چهارشنبه درس ايشان به وعظ و اخلاق اختصاص مي‌يافت. مردي بود منيع الطبع، از كسي پول قبول نمي‏كرد، حتي هنگامي كه نياز داشت يا مقروض بود. از عرفان بهره‏هاي كافي و وافي داشت و خود عارفي وارسته بود."

آقا بزرگ تهراني نيز مي‏نويسد:"جهانگيرخان چنان كوشيد كه به اعلي درجات علم دست يافت... از ساير بلاد به قصد استفاده از حوزه درسش شتافتند."

استاد شهيد مطهري درباره شخصيت و جايگاه علمي و معنوي حكيم قشقايي چنين مي‏نويسد:"مرحوم خان، علاوه بر مقام علمي و فلسفي، در متانت و وقار و انضباط اخلاقي و تقوا نمونه بوده است. تا آخر عمر در همان لباس عادي اول خود باقي بوده و فوق‏العاده مورد ارادت شاگردان و آشنايان بوده است."


وفات

سرانجام مرحوم آيت الله حكيم جهانگيرخان قشقايي به دنبال يك بيماري كبدي در همان حجره مدرسه صدر در سن هشتاد و پنج سالگي در سيزدهم رمضان سال 1328 هجري قمري در اصفهان از دنيا رفت و پس از يك تشييع باشكوه و نماز آيت الله محمدتقي نجفي در تكيه آقاسيدمحمد ترك، به خاك سپرده شد.

منابع:


زندگاني حكيم جهانگيرخان قشقايي، مهدي قرقاني، انتشارات گلها، اصفهان
گنجينه دانشمندان، محمدشريف رازي، كتابفروشي اسلاميه، تهران
گلبرگ، شماره چهل و چهارم
نور علم، شماره هفتم

نويسنده: سيدمحمد ناظم‏زاده‏قمي

سايت ابنا