آيت الله ميرزا ابوالحسن شعراني

استاد ذوالفنون «آيت الله ميرزا ابوالحسن شعراني» در سال 1320 هجري قمري در تهران به دنيا آمد. پدرش مرحوم شيخ محمد تهراني از علماء و متقيان تهران محسوب مي‏شد.

مقام علمي

مرحوم ميرزا ابوالحسن از همان ابتداي جواني به تحصيل علوم ديني پرداخت و نزد پدر به فراگيري قرآن مجيد و صرف و نحو پرداخت. بعد از مدتي براي ادامه دروس حوزوي راهي شهر مقدس قم شد و نزد اساتيد معروف آن زمان به تحصيل نزد آن بزرگان مشغول شد. همچنين از اساتيد شهر تهران نيز بي‏بهره نبود.

در حوزه علميه قم نزد اساتيد بزرگي همچون حكيم ميرزا محمود قمي و شيخ آقا بزرگ ساوجي علم فقه را فرا گرفت. و همچنين از محضر حاج شيخ عبدالكريم حايري و حاج شيخ عبدالنبي نوري نيز استفاده برد. از ديگر اساتيد مرحوم شعراني مي‏توان به بزرگاني همچون: ميرزا طاهر تنكابني، حكيم هيدجي، مسيح طالقاني، اديب لواساني، شيخ محمد رضا قمشه‏اي و ميرزا علي اكبر يزدي اشاره كرد.

ناگفته نماند استاد شعراني در كنار تحصيل علوم حوزوي، رياضي، نجوم و اسطرلاب را نيز نزد مرحوم ميرزا حبيب‏اللّه ذوالفنون فراگرفت.

جالب توجه اينكه علامه شعراني علاوه بر كسب علم با چندين زبان به غير از فارسي و عربي نيز آشنا بود، مثل فرانسه، تركي، انگليسي و عبري (زبان مخصوص يهوديان).

تدريس و شاگردان

علامه شعراني هم در علوم نقلي و هم در علوم عقلي، به تربيت شاگردان برجسته‏اي پرداخت و در طول عمر شريفش هم در حوزه مشغول تدريس بود و هم در دانشگاه.

ايشان كتب بسياري را به شاگردان زياد و با ذكاوتي تعليم كرده است ؛ در فقه و اصول كتابهايي چون رسايل و مكاسب شيخ انصاري، كفايه مرحوم آخوند و برخي ابواب جواهر الكلام. در علوم نقلي كتابهاي شرح اشارات خواجه نصير، اسفار ملاصدرا و شفاء و نفس، نبات و حيوان ابن سينا. در علم تفسير كتاب مجمع البيان مرحوم طبرسي. در علم حديث درايه و رجال، در طب شرح الباب.

همچنين جناب علامه در تهران، به درخواست مرحوم مدرس، در مدرسه سپهسالار سالها به تدريس رياضيات مشغول بود.

در اينجا به برخي از شاگردان اين استاد مسلم اشاره‏اي خواهيم داشت: حضرات آيات: «ميرزا هاشم آملي»، «عبد الله جوادي آملي»، «حسن‏زاده آملي»، «محمدحسن احمدي فقيه ‏يزدي»، «علي‏اكبر غفاري»، «مير جلال محدث ارموي»، «سيد محمدباقر حجتي»، «محمد خوانساري»، «احمد سياح»، «سيد حسن سادات ناصري»، «سيد عباس شجاعي»، «سيد رضي شيرازي»، «قوامي واعظ»، «مهدي محقق»، «كمال مرتضوي» و بسياري از علماء و دانشمندان ديگر.

آثار و تأليفات

همانطور كه گفته شد مرحوم علامه شعراني در علوم گوناگوني يد طولايي داشت و بر همين اساس ايشان تاليفات گوناگوني در اين رشته‏ها از خود به جاي گذاشته است كه در حدود چهل اثر مي‏توان نام برد.

در علوم قرآني: حاشيه بر تفسير مجمع البيان، تصحيح كامل تفسير صافي، تعليقات بر تفسير كبير، تفسير منهج الصادقين، مقدمه بر حواشي كامل تفسير ابوالفتوح رازي، نثر طوبي و دايرة المعارف اصطلاحات قرآني.

در حديث و درايه: حواشي و تحقيق كتاب وافي مرحوم فيض كاشاني، تعليقات بر شرح اصول كافي ملاصالح، تعليقات بر وسايل الشيعه، تحقيق و تصحيح جامعة الرواة، رساله‏اي در باب علم درايه.

در علوم عرفاني: حاشيه بر ارشاد القلوب ديلمي، ترجمه و شرح دعاي عرفه، شرح و ترجمه مفصل صحيفه سجاديه.

در فقه و اصول: المدخل اولي عذب المنهل در اصول، شرح كفايه مرحوم آخوند، حاشيه كبيره بر قواعد الاصول.

در احكام: رساله‏اي در شرح شكوك الصلاة، رساله مختصر فقهي، مناسك حج، شرح تبصره علامه حلي.

در فلسفه و كلام: شرح تجريد الكلام، مجموعه اصطلاحات فلسفي، حاشيه بر فصل الخطاب محدث نوري، كتاب راه سعادت در اثبات نبوت، مقدمه و حواشي بر اسرار الحكم سبزواري.

در تاريخ اسلام: ترجمه كتاب الامام علي(ع) صوت العدالة الانسانيه،، ترجمه كتاب نفس المهموم مرحوم شيخ عباس قمي، تعليقات بر كتاب محمد(ص) پيامبر و سياستمدار.

بخشي از يك وصيت‏ به طالبان علم

اگر طلبه و دانشجوي علمي زماني احساس كرد كسالت و خستگي به درون او راه يافته و او را از مسايل علمي باز مي دارد، پس بايد قلب خود را چنانكه در حديث وارد شده با حكمت‏هاي تازه، آسودگي و شادابي بخشد و از پرداختن به بازي‏ها و بيهوده‏كاري‏ها و خواندن اشعار و داستان‏ها دوري گزيند مگر آنهايي را كه حاوي عبرت و پند است.

يك طالب علم بايد در تذهيب نفس خويش كوشا باشد و خود را به اخلاق فاضله آراسته سازد و در اين راه تنها به خواندن احاديث وارد شده بسنده نكند، بلكه عمده آن است كه با اهل اخلاق همنشين و معاشر گردد و اعمال خود را بر آنان عرضه بدارد و عيوب و كاستي‏هاي خويش را در يابد و از آنان راه هاي اصلاح نفس را بجويد.

وفات

مرحوم علامه ميرزا ابو الحسن شعراني در اواخر عمر به بيماري قلبي مبتلا شد و براي معالجه به آلمان برده شد و در هفتم شوال سال 1393 هجري قمري مقارن با دوازدهم آبان سال 1352 شمسي از دنيا رفت. سپس بدن مطهرش به تهران منتقل شد و بعد از تشييع باشكوهي در مقبره خانوادگي‏اشان در حرم حضرت عبدالعظيم حسني و به خاك سپرده شد.

منابع اين تحقيق:

ــ آسمان معرفت، حسن حسن‏زاده آملي، قم، انتشارات تشيع.

ــ پاسدار اسلام، شماره دويست و هشتاد و هفتم.

ــ نور علم، شماره پنجاه و پنجاه و يكم.

نويسنده: سيدمحمد ناظم‏زاده ‏قمي

سايت ابنا