علامه قطب راوندي

از مرحوم آيت الله العظمي اراكي نقل شده است كه استاد بزرگ مرحوم شيخ محمدحسين گفته است:"وقتي كه صدراعظم ـ در دوره مشروطه ـ صحن مطهر قم را تعمير مي‏كرد در اثر تعمير، روزنه‏اي به قبر قطب‏راوندي باز شده بود. من رفتم و از نزديك ديدم كه دو سر زانوي مرحوم قطب راوندي سالم است. سر خود را داخل قبر كردم و سر زانوي آن بزرگوار را بوسيدم در حالي كه اثري از فرسودگي در آن نبود و هيچ تأثيري هم از بوسيدن من در آن بوجود نيامد."

فقيه، مفسر،محدث، متكلم، اديب، اصولي و محدث بزرگ مرحوم علامه ابوالحسن سعيد بن هبة اللَّه بن حسين راوندي مشهور به قطب راوندي در قرن ششم هجري قمري در راوند كاشان به دنيا آمد.

مقام علمي

مرحوم قطب الدين راوندي از كودكي نزد پدر گراميش مشغول تحصيل علوم دينيه شد. ايشان علاوه بر تحصيل در زادگاهش از علماي ديگر مناطق ايران مثل قم، اصفهان، خراسان، همدان و ديگر شهرها نيز استفاده برده است.

مرحوم راوندي در دوران تحصيلش در اين شهرها از علماي بزرگي بهره برده است كه به برخي از اين اساتيد اشاره خواهيم داشت:

ابو جعفر محمد بن علي بن محسن حلبي. ابو الحسن محمد بن علي بن عبد الصند تميمي نيشابوري. سيد ابو البركات محمد بن اسماعيل مشهدي. صفي الدين مرتضي بن داعي بن قاسم. شيخ السادة مجتبي بن داعي بن قاسم. ابوالفضل عبدالرحيم بن احمد شيباني. ابوجعفر محمد بن مرزبان. هبة الله بن دوعويدار. ابو جعفر بن كيميح. ابو نصر الغاري.

بزرگترين و معروفترين استاد مرحوم قطب الدين جناب فضل بن حسن طبرسي صاحب كتاب ارزشمند مجمع البيان است.

وقتي مرحوم علامه قطب راوندي از تحصيل بي‏نياز شد و خواست آنچه آموخته به ديگران منتقل كند، به تدريس پرداخت در اين دوران شاگردان برجسته و زيادي را پرورش داد كه برخي از آن بزرگان عبارتند از: احمد بن علي بن عبدالجبار طبرسي. حسين بن سعيد بن هبة الله. علي بن عبدالجبار بن محمد. علي بن محمد المدايني. محمد بن الحسن البغدادي. محمد بن سعيد بن هبة الله.

مشهورترين شاگرد مرحوم راوندي، ابن شهر آشوب مؤلف كتاب شريف مناقب آل ابيطالب و معالم العلماء مي‏باشد.

آثار و تأليفات

قطب الدين راوندي از دانشمندان پركار در امر تأليف به‏شمار مي‏رود كه در بيشتر رشته‏هاي علوم دينيه اثر و كتابي از خود به جاي گذاشته است كه براي اختصار در اينجا به برخي از تاليفات ايشان اشاره خواهيم داشت:

در فقه: آيات الاحكام، الحكام الاحكام، الانجاز، رحل المعقود في الغسله الثانيه، الشافيه في الغسله الثانيه، رسالة الفقهاء، المشكلات النهاية، النيات في جميع العبادات، فقه القرآن و....

در حديث: تحفة العيل، رسالة في صحة احاديث اصحابنا، لباب الاخبار، لب اللباب، المجالس في الحديث، دعوات و....

در تفسير: ام القرآن، تفسير القرآن، خلاصه التفاسير، شرح آيات المشكلة في التنزيه، اللباب في فضل آية الكرسي و الناسخ و المنسوخ من القرآن.

در نهج البلاغه: كتاب"منهاج البراعة في شرح نهج البلاغه"كه بايد گفت مرحوم راوندي اولي كسي بود كه بر نهج البلاغه شرح نوشته است. به طوري كه ابن ابي الحديد شارح معروف نهج البلاغه مي‏گويد:"كسي قبل از من تا آن اندازه كه اطلاع دارم به تفسير نهج البلاغه نپرداخته است بجز يك نفر و آن سعيد بن هبة الله بن حسين معروف به قطب راوندي است.

در كلام و فلسفه: الخرايج و الجرايح، ام المعجزات، الاختلاف، تهامت الفلاسفه و كلام الكلام في شرح مقدمة الكلام.

در تاريخ: جني الجنتين و قصص الانبياء.

در شعر و ادب: قطب راوندي در شعر و ادب نيز تبحر داشته و به زبان عربي شعر مي‏سروده است. در اشعارش همواره عشق به خاندان اهل بيت(ع) را به تصوير كشيده است. از جمله كتابهاي ادبي ايشان: التغريب في التعريب، الاغراب في الاعراب، شرح العوامل الماية، غريب النهايه و نفثة المصدور مي‏باشد.

قطب الدين در نگاه بزرگان

علامه اميني صاحب الغدير:"راوندي يكي از پيشوايان علماي شيعه، برگزيده اين طايفه و از اساتيد بي‏نظير فقه و حديث و از نوابغ و از اساتيد بي نظير فقه و حديث و از نوابغ علم و ادب است. هيچ گونه عيبي در آثار فراوانش و تيرگي در فضايل و تلاشها و خدمات ديني و اعمال نيكو و كتب ارزنده اش وجود ندارد."

ميرزا عبدالله افندي در كتاب رياض العلماء:"شيخ امام و فقيه، قطب الدين راوندي، شخصي فاضل، عالم، متبحر، فقيه، محدث، متكلم، آشناي به اخبار و احاديث و شاعر بوده است."

ميزا محمد باقر خوانساري:"او والاتر و بزرگتر از اينهاست كه درباره وي گفته‏اند. چنانكه بعد از آگاهي از برخي تأليفات او بخصوص شرح آيات الاحكام وي، ترديدي در اين باره براي شما خوانندگان باقي نمي‏ماند."

محدث قمي:"عالمي است متبحر، فقيه، محدث، مفسر، محقق، راستگو، بزرگوار... و از بزرگترين محدثان شيعه مي‏باشد."

ابن حجر عسقلاني از بزرگان اهل سنت:"او در جميع علوم فاضل است. و در هر نوعي از علوم صاحب تصنيفات بي‏شمار بوده است."

وفات

سرانجام اين فقيه و محدث بزرگ در چهاردهم شوال سال 573 هجري قمري در شهر مقدس قم از دنيا رفت. و پس از تشييع در جوار حرم حضرت معصومه(س) به خاك سپرده شد.

از مرحوم آيت الله العظمي اراكي نقل شده است كه استاد بزرگ مرحوم شيخ محمدحسين گفته است:"وقتي كه صدراعظم ـ در دوره مشروطه ـ صحن مطهر قم را تعمير مي‏كرد در اثر تعمير، روزنه‏اي به قبر قطب‏راوندي باز شده بود. من رفتم و از نزديك ديدم كه دو سر زانوي مرحوم قطب راوندي سالم است. سر خود را داخل قبر كردم و سر زانوي آن بزرگوار را بوسيدم در حالي كه اثري از فرسودگي در آن نبود و هيچ تأثيري هم از بوسيدن من در آن بوجود نيامد."

منابع

رياض العلماء، ميرزا، عبدالله افندي، ترجمه ساعدي خراساني، مشهد، آستان قدس.

معالم العلماء، ابن شهر آشوب، نجف، مكتبه حيدريه.

نشريه ياس، شماره بيست و نهم.

نويسنده: سيدمحمد ‏ناظم‏زاده‏قمي

سايت ابنا