پرونده مزار مقدس

بر اساس اسناد و تصاوير منتشره، قبرستان بقيع تا قبل از روي كار آمدن حكومت وهابي سعودي در عربستان، داراي گنبد و بارگاه بوده و حجاج شيعه و حتي اهل سنت هنگام وقوف در مدينه به زيارت اين قبور مي آمده اند.
«سلفي‌هاي متعصب عربستان در قبرستان بقيع مدينه به طور مكرر به شيعيان توهين مي كنند. اين مسايل در كشور عربستان بايد رفع شود و كسي جرأت اهانت به شيعه را نداشته باشد. اگر اين مسايل در عربستان رفع نشود به همراه ديگر مراجع، عمره مفرده را تحريم خواهيم كرد.»
اين بخشي از اظهارات آيت الله ناصر مكارم شيرازي است كه چندي پيش در ديدار با برخي ايمه جماعات مساجد تهران بر زبان آورد. البته اين نخستين بار نيست كه مراجع تقليد قم صراحتا به نحوه برخورد ماموران دولت عربستان سعودي با زايران و حجاج ايراني اعتراض مي كنند. با اين وجود بحث «تحريم عمره مفرده از سوي مراجع تقليد» اولين باري است كه مطرح مي شود. البته تحريم سفر حج در دهه هاي اخير اقدام بي سابقه اي نيست. در دهه 60 نيز پس از كشته شدن بيش از 400 نفر از حجاج ايراني در جريان راهپيمايي برايت، امام خميني براي چندين سال حج واجب را در اعتراض به اين كشتار وسيع تعطيل كرد.
قبرستان هميشه غريب اما اساس اعتراضات اخير مراجع شيعه به عملكرد مسيولان سعودي چيست؟ عمده اين اعتراضات به موضوع مزار مقدس بقيع بازمي گردد. بقيع يك قبرستان تاريخي است كه چهار تن از امامان شيعه يعني امام حسن مجتبي(ع)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و نيز بسياري از صحابه مشهور پيامبر اسلام (ص) در آن مدفونند. همچنين بر اساس برخي روايات، حضرت فاطمه(س) دختر پيامبر(ص) نيز احتمالا در اين قبرستان دفن شده است. بر اساس اسناد و تصاوير منتشره، اين قبرستان تا قبل از روي كار آمدن حكومت وهابي سعودي در عربستان، همچون بسياري ديگر ازبقاع متبركه و قبور ايمه و امام زادگان شيعه داراي گنبد و بارگاه بوده و حجاج شيعه و حتي اهل سنت هنگام وقوف در مدينه به زيارت اين قبور مي آمده اند. اما از زمان استيلاي وهابيون بر شبه جزيره، كه هر گونه زيارت قبور را معادل شرك به خداوند مي دانند، بسياري از بارگاه هاي ايمه و صحابه تخريب شد.
وهابيون حتي قصد داشتند كه قبور ايمه كربلا و نجف را نيز از بين ببرند. حتي گفته مي شود آنها قصد تخريب قبر پيامبر اسلام (ص) را داشتند كه البته به دليل واكنش شديد عامه مسلمانان از اين اقدام خودداري كردند. علي ايحال، از زمان روي كار آمدن وهابيون در عربستان، بقيع به يك معنا منطقه ممنوعه و زيارت آن حتي از دور و از پشت ديوار و نرده حايل، خصوصا براي حجاج شيعه يك مشكل هميشگي است. مشكلي كه خصوصا با افزايش قابل توجه مسافران عمره مفرده از ايران، در سال هاي اخير حادتر شده است. رفتار دوگانه سعودي ها البته بعد ازچند سال تحريم حج تمتع از جانب ايران و شروع مجدد اعزام زايران، بر اساس پروتكل هاي تعيين شده، ماموران سعودي تا حدودي از مشكل آفريني براي حجاج ايراني كم كردند. براي مدتي به دليل رونق نسبي روابط ايران و دربار سعودي، ماموران اين كشور، برخورد احترام آميزي با حجاج ايراني داشتند. برخي آزادي هاي نسبي هم براي زايران ايراني در اطراف قبرستان بقيع به وجود آمد، اما در چند سال اخير مجددا سخت گيري ها و اذيت هاي گذشته باب شده است. هم اكنون علاوه بر حج تمتع، سالانه ده ها هزار نفر از مردم ايران در قالب كاروان هاي مختلف از جمله كاروان هاي دانشجويي و دانش آموزي در ايام مختلف سال به حج عمره مي روند.
به همين دليل، موضوع نحوه برخورد ماموران سعودي با حجاج ايراني در قبرستان بقيع، امري مهم است كه مي بايست مسيولان چاره اي براي آن بينديشند. هراس موهوم از هلال شيعي به نظر مي رسد يكي از عوامل اصلي در سخت گيري هاي اخير سعودي ها بر زايران و حجاج ايراني، مسايل عراق است. حقيقت اين است كه سعودي ها از روند تحولات عراق بعد از سقوط صدام چندان دل خوشي ندارند و خصوصا از روي كار آمدن يك دولت شيعي به شدت ناراحتند. آنها ايران را عامل تقويت شيعيان و تضعيف اهل سنت در عراق مي دانند.
موضوع هلال شيعي كه ابتدا از جانب شاه اردن مطرح شد، اكنون در ميان سعودي ها نيز كه خود را رهبر جهان عرب مي دانند، مطرح است. قدرت گيري شيعيان در عراق و حضور پرقدرت حزب الله در عرصه سياسي لبنان موجب هراس سعودي ها شده است. خصوصا اينكه در خود عربستان نيز يك اقليت مهم شيعي وجود دارد كه بر اساس برخي آمارها تا 20 درصد جمعيت شبه جزيره را شامل مي شود. كتاب هاي مسيله دار البته اين مسايل، بهانه هايي نيستند كه دولتمردان سعودي در ظاهر بدان اشاره اي كنند. آنها معمولا مسايل ديگري را دستاويز ايجاد محدوديت براي زايران و حجاج ايراني و شيعه قرار مي دهند. اخيرا در جريان پيگيري هاي مسيولان ايراني براي رفع تضييقات موجود، طرف سعودي برخي مسايل را به ميان كشيده است.
از جمله خواندن دعا با صداي بلند، صلوات فرستادن در مسجدالنبي هنگام اذان، سب صحابه در پشت قرآن ها و... آنها همچنين نسبت به توزيع كتب شيعي توسط برخي زايران ايراني اعتراض دارند. به گفته آنها اين كتب حاوي اهانت به برخي باورهاي اهل سنت و صحابه پيامبر است. طرح اين موضوع از جانب سعودي ها البته ممكن است بيراه نباشد. اما چندي پيش مشخص شد كه برخي كتبي كه به اسم علماي شيعه در عربستان توزيع مي شود، جعلي است و علماي شيعي كه كتاب ها به نام آنها توزيع مي شود اصولا صاحب چنان تاليفاتي نيستند! نظير كتبي كه به اسم علامه عسكري و آيت الله جعفر سبحاني در مدينه و بقيع توزيع شده بود. از سوي ديگر، حتي اگرتوزيع برخي كتاب ها با مشخصاتي كه دولتمردان سعودي مي گويند، واقعيت داشته باشد، مغاير با سياست رسمي حكومت ايران است.
دولتمردان جمهوري اسلامي حتي در داخل كشور نيز درگير مبارزه اي جدي با برخي گروه هاي افراطي هستند كه تحت لواي دفاع از تشيع و ولايت، به گونه اي اهانت آميز با باورهاي ساير مسلمانان برخورد نموده و از اين طريق به اصل انسجام اسلامي كه يك استراتژي محور جمهوري اسلامي است خدشه وارد مي كنند. از جانب ديگر، خود حكومت سعودي برنامه هاي تبليغي وسيعي براي تمامي حجاج از جمله حجاج ايراني دارد و ساليان مديدي است كه برخي كتب مبلغ وهابيت در بين حجاج ايراني توزيع مي شود.
دو بهانه جديد و هيجان انگيز اما دو موضوع جديدي كه دولتمردان سعودي بهانه برخورد نامناسب با حجاج ايراني كرده اند، بحث حجاب و از آن هيجان برانگيزتر موضوع مواد مخدر است! قطعا در ميان ده ها هزار حاجي و زاير ايراني (خصوصا با افزايش قابل ملاحظه مسافران عمره) ممكن است معدودي افراد خاطي وجود داشته باشند كه چنين ناهنجاري هايي از آنها سر زند، اما آيا اين مسايل قابل تعميم به عموم حجاج ايراني است و مي تواند بهانه اي براي برخورد نامناسب با همه حجاج و زوار ايراني شود؟ آيا در ميان حجاج ساير كشور ها چنين ناهنجاريهايي در سطح محدود وجود ندارد. و آيا در خود عربستان سعودي چنين مسايلي اصلا ديده نمي شود؟ از تحريم تا شكايت حقوقي به نظر مي رسد عليرغم همه اين دستاويزها، مسيولان ايراني يك بار براي هميشه بايد تكليف حجاج شيعه و ايراني را با دولتمردان سعودي روشن سازند.
طبعا دولت عربستان با توجه به عايدي سرشاري كه از قبل سفر حجاج ايراني كسب مي كند، نمي خواهد به طور كامل از اين درآمد چشم بپوشد. اما اين فقط يك گوشه ماجراست. قبرستان بقيع و برخي ديگر از اماكن مقدس سرزمين حجاز، جزو ميراث معنوي و تاريخي شيعه است. وهابيون حاكم بر عربستان ديدگاهشان براي خودشان محترم است اما صدها ميليون شيعه و حتي اهل سنت در سراسر جهان ديدگاهي غير از آنان دارند و براي قبور ايمه (ع) و صحابه پيامبر احترام ويژه قايلند. كمااينكه بيت المقدس ومسجدالاقصي براي همه مسلمانان داراي احترام هستند و اعتراض مسلمانان جهان به اين رژيم اين است كه ميراث معنوي مسلمين را غصب نموده و براي آنان محدوديت و مضيقه ايجاد مي كند.
بحث تحريم عمره كه برخي مراجع شيعه پيش كشيده اند يك شيوه است. اما شايد لازم باشد كه دولت جمهوري اسلامي و يا گروهي از شيعيان، به نهادهاي بين المللي نظير يونسكو يا ديوان لاهه شكايت ببرند و تكليف اماكني چون بقيع را روشن سازند. به نظر مي رسد اين يك پرسش حقوقي مهم باشد كه آيا يك دولت مي تواند هر گونه كه بخواهد با ميراث معنوي و تاريخي ملت هاي ديگر (به صرف آنكه در محدوده جغرافيايي آن دولت واقع شده اند) رفتار كند؟

منبع خبر: جهان امروز
نوشته: محمد ابراهيم احمدوند

سايت شيعه نيوز