ميرزا حبيب الله رشتي

آيت الله العظمي ميرزا حبيب الله رشتي در سال 1234 هجري قمري در املش به دنيا آمد. پدرش مرحوم محمدعلي خان قوچاني از مومنين و حكام منطقه گيلان بود.

مقام علمي

مرحوم رشتي تحصيلات ابتداييش را در همان املش و زير نظر معلمان و مدرسان مومن و دانا آغاز كرد و در سن دوازده سالگي به رشت عزيمت كرد تا از مدرسان متبحرتري استفاده نمايد.

شيخ حبيب الله در هجده سالگي عازم حوزه علميه قزوين شد. او در قزوين حدود هفت سال از محضر درس شيخ عبدالكريم ايرواني استفاده نمود. ميرزا در بيست و پنج سالگي به مقام اجتهاد نايل گرديد و به املش عزيمت كرد و مشغول امور ديني مردم آن ديار شد.

شيخ حبيب الله در سال 1263 قمري قصد عزيمت به نجف اشرف كرد تا در آن حوزه از علماي بزرگ آن زمان بهره برد. كه در بدو ورود به نجف اشرف در درس شيخ محمد حسن نجفي صاحب جواهر وارد شد و سه سال از محضر ايشان استفاده كرد و از دست ايشان نيز اجازه اجتهاد دريافت نمود. پس از آن به درس شيخ انصاري وارد شد و تا آخر عمر بابركت شيخ انصاري از شاگردان ممتاز درس وي بود.

با درگذشت شيخ مرتضي انصاري، مجلس تدريس به ميرزا حبيب الله رشتي اختصاص يافت و هر روز صدها نفر از علما و بزرگان عرصه دانش در حلقه درس وي شركت مي‏كردند.

به حق مرحوم ميرزاي رشتي بعد از شيخ انصاري ازعلماي درجه اول و مراجع بزرگ به شمار مي‏رفت ولي خود معتقد بود كه ميرزاي شيرازي بهتر از هر كس ديگر مي‏تواند رهبري مذهبي و سياسي تشيع را عهده دار شود. به همين دليل هنگامي كه علما و دانشمندان، مردم را به تقليد از ميرزا حبيب الله رشتي ارجاع دادند، وي نپذيرفت و اعلام كرد كه دنياي اسلام به مرجع سياستمداري نياز دارد كه بتواند توطيه‏هاي دشمنان را خنثي كند و ميرزاي شيرازي در اين كار از همه مناسب‏تر است.

شاگردان:

مرحوم ميرزا حبيب الله رشتي در طول عمر بابركت خود شاگردان مهم و تاثيرگذاري را تربيت كرد كه برخي از آن بزرگان عبارتند از آيات عظام:

سيد محمد كاظم يزدي، آقا ضياء الدين عراقي، حاج ميرزا حسين ناييني، شيخ شعبان ديوشلي، شيخ عبدالله مازندراني، شيخ فضل الله نوري، حاج آقا مير بحرالعلوم رشتي، شيخ علي رشتي، شيخ عبدالغني بادكوبه‌اي، سيد ابوالحسن اصفهاني، سيد ابوالقاسم اشكوري و بسياري از بزرگان ديگر.

تاليفات:

آيت الله العظمي شيخ حبيب الله رشتي داراي آثار نوشتاري بسياري در علوم متفاوت است كه برخي از اين تاليفات عبارتند از:

رساله في الضد و اقتضاء الامر بشيء النهي عنه و عدمه، التعادل و التراجيح، بدايع الافكار، اجتماع الامر و النهي، رساله في مقدمه الواجب، رساله في المشتق، التقريرات در علم اصول.

كتاب الطهاره الحاشيه علي المكاسب، كتاب الزكاه، كتاب الاجاره، الالتقاط، كتاب العضب، كتاب القضاء و الشهادات، الوقوف و الصدقات، رساله في اللباس المشكوك، حاشيه علي منهج الرشاد، حاشيه علي نجاه العباد، حاشيه علي النخبه در علم فقه.


حواشي بر تفسير جلالين در علم تفسير و الامامه، كاشف الظلام في حل معضلات الكلام در علم كلام.

اخلاق ميرزا حبيب الله:

مرحوم رشتي در كنار مقام علمي خود شخصيتي عارف و زاهد داشت كه به برخي از مواردي كه دال بر زهد و خصوصيت فردي ايشان دارد، اشاره خواهيم داشت:

احترام و سپاسگزاري او در حق پدر و مادر بي‌نظير بود، بنا بر قولي مرحوم رشتي نمازهاي پدر و مادر خود را سه بار خواند. يك بار به تقليد از مراجع آنان و دوبار به اجتهاد خودش.

مرحوم رشتي همواره ياد خداي متعال بود و از هر فرصتي براي ذكر وتسبيح و قرايت قرآن كريم بهره مي‌جست. حتي هنگامي كه براي تدريس به سوي حرم مطهر مي‌رفت وضو مي‌گرفت و سوره‌ يس را در راه مي‌خواند تا به در قبله صحن حضرت امير(ع) مي‌رسيد.

تواضع و فروتني در همه شيون ميرزا آشكار بود. در پي سفر ايشان به ايران، حوزه درسش در نجف تعطيل شد و طلاب به وساطت شيخ حسن مامقاني برنامه سفر دوم ايشان را به ايران درخواست كردند، كه ميرزا نيز به مرحوم مامقاني اينطور خطاب كرد:"چون شما مجتهد عادل هستيد، حكمتان را واجب الاطاعه مي‌دانم".

ميرزا حبيب الله پس از مرگ پدرش كه حاكم منطقه بود براي امور تدفين به گيلان سفر كرد، اما اختلاف برادران بر سر ارث موجب بازگشت او به نجف اشرف شد. او با اينكه زندگي بسيار فقيرانه‌اي داشت از سهم ارث چشم پوشيد. آورده‏اند كه پس از رسيدن به نجف، براي تأمين معاش، بتدريج لوازم زندگي را يكي پس از ديگري فروخت به گونه‌اي كه درگرماي طاقت فرساي تابستان از خريد آب نيز عاجز بود.

مرحوم ميرزا با آنكه دريافت وجوه شرعيه يك امر مرسوم بود و هست ولي هيچ گاه وجوه شرعيه را نمي‌پذيرفت. نقل مي‌كنند مردي ثروتمند از هند براي پرداخت وجوه شرعي به زيارت ميرزاي رشتي آمده بود ولي مرحوم رشتي چنان بي اعتنايي و عصبانيت از خود نشان داد كه اطرافيان همگي متعجب شدند و ايشان فرموده بود: چاره‌اي جز عصبانيت نبود.

وفات:

سرانجام مرحوم آيت الله العظمي ميرزا حبيب الله رشتي در چهاردهم جمادي الثاني سال 1312 هجري قمري در نجف اشرف از دنيا رفت و پيكر پاكش را در يكي از بقعه‏هاي حرم حضرت امير(ع) به خاك سپردند. و شيعيان شهرهاي مختلف از جمله نجف، تهران و مشهد در سوگ فراغ اين عالم نستوه به عزاداري پرداختند.

منابع


نور علم، شماره چهل و دوم.
ريحانة الادب، محمدعلي مدرس تبريزي، تهران، شفق.
سيماي فرزانگان، جعفر سبحاني، قم، موسسه امام صادق.
گنجينه دانشمندان، محمدشريف رازي؛ تهران، كتابفروشي اسلاميه.

نويسنده: سيدمحمد ناظم‏زاده قمي

سايت ابنا