علامه فخرالمحققين

محمد بن حسن بن يوسف معروف به فخر المحققين، فخر الدين و فخر الاسلام، در بيستم جمادي الاول سال 682 هجري قمري در شهر حله عراق به دنيا آمد. پدر بزرگوارش علامه حلي از بزرگ‏ترين علماي شيعه به حساب مي‏آيد.

مقام علمي

جناب فخرالمحققين از همان كودكي مشغول تحصيل علوم نقلي و عقلي شد و نزد پدر علامه‏اش فقه و كلام و فلسفه و اصول و منطق را آموزش ديد، تا جايي كه تا سن بلوغ ديگر از كسب علم بي‏نياز به نظر مي‏رسيد. بايد گفت كه محمد جز پدر استاد ديگري نديده است. بنا بر اقوال بسياري از تاريخ نويسان جناب فخرالدين در ده سالگي به اجتهاد رسيده است و همچنين حافظ قرآن كريم نيز شد.

اما شاگردان ايشان همگي از اعاظم روزگار بودند از جمله آنان: شهيد اول، فاضل مقداد، سيد بدر الدين مدني، شيخ احمد بحراني، سيد حيدر آملي، سيد تاج الدين حسني، سيد تاج الدين ابن معيه، ظهير الدين فرزند گراميش و ديگر بزرگان.

اما تاليفات اين مرد بزرگ نيز در علوم مختلف مي‏باشد كه به برخي از اين كتابها اشاره خواهيم داشت: ايضاح الفوايد در شرح كتاب قواعد علامه حلي، تحصيل النجاه در شرح كتاب نهج المسترشدين، شرح مبادي الاصول، غايه السيول، ثبات الفوايد در شرح اشكالات القواعد، جامع القوايد، حاشيه بر ارشاد الاذهان، الكافيه الوافيه، منبع الاسرار، مناسك حج، رساله فخريه، المسايل المظاهريه، واجبات الصلوة الثمانيه و كتابهاي ديگر.

در كلام بزرگان

شهيد اول كه از شاگردان مبرز ايشان بوده است درباره فخرالمحققين مي‏گويد:"شيخ امام سلطان العلماء و منتهي الفضلاء و النبلاء، خاتم المجتهدين، فخر الملة ‏و الدين،ابو طالب محمد فرزند شيخ امام سعيد جمال الدين بن مطهر خداوند عمر گرانبهاي او را دراز گرداند و از پيشامدهاي سوء زمانه نگه دارد."

قاضي نور الله شوشتري مي‏نويسد:"فخر المحققين‏ محمد در علوم عقلي و نقلي محققي نحرير بود و در علو فهم و فطرت مدققي بي‏نظير."

علامه حلي پدر گرامي فخرالدين درباره فرزندش در جاي جاي كتابهاي خود اينگونه مي‏گويد:"خداوند مرا فداي او گرداند و از بديها دور بدارد."

همچنين علامه حلي در آغاز كتاب الفين اين‏گونه از فرزندش ياد مي‏كند:"من به خواهش فرزند عزيزم محمد كه خداوند امور دنيا وآخرت او را اصلاح گرداند، چنانكه او نيز نسبت ‏به پدر و مادرش از هر گونه احترام و خدمتگزاري مضايقت ندارند، و اميدوارم كه خداوند، سعادت دو جهان را به او روزي‏ كند. چنانكه او هم در به كار بستن نيروي عقلي و حسي خود از من اطاعت نموده و با گفتار و كردار خويش موجبات خوشنودي مرا فراهم كرده است و رياست ظاهري و معنوي را يكجا به او موهبت كند، چه كه وي به اندازه يك چشم به هم زدن نافرماني برمن ننموده. اين كتاب را املاء نمودم... خداوند او را از هر خطري نگهدارد و هرگونه بدي و زشتي را از وي برطرف‏ سازد و به آرزوهايي كه دارد نايل گرداند و شر دشمنانش را از او دور كند."

علامه حلي در مقدمه كتاب قواعدش نيز از فرزندش بسيار تمجيد مي‏كند و مي‏گويد:"اين كتاب را به خواهش دوست‏ترين مردم نسبت‏ به خود و عزيزترين آنها، يعني فرزند عزيزم محمد تصنيف كردم. خداوند عمر او را دراز گرداند تا با دست‏ خود مرا به خاك سپارد و برايم طلب آمرزش كند، چنانكه من نيز خالص‏ترين دعاي خود را براي ترقيات او مي‏نمايم. و نيز به وي سفارش اكيد نموده كه هر يك از كتب مرا كه‏ ناقص بماند، او تمام كند."

وفات

فخر المحققين بعد از هشتاد و نه سال عمر بابركت در پانزدهم جمادي الثاني سال 771 هجري قمري از دنيا رفت.

محل دفن اين مرد بزرگ دقيقا معلوم نيست ولي برخي گفته‏اند ايشان در حله از دنيا رفته است و پيكر مطهرش به نجف اشرف برده شده و در نزديكي مرقد پدر گراميش دفن شده است.

منابع

ريحانةالادب، محمدعلي مدرس تبريزي، تهران، چاپخانه شفق.

ترجمه روضات الجنات، محمد باقر ساعدي، تهران، كتاب‏فروشي اسلاميه.

رياض العلماء و حياض الفضلاء، عبدالله افندي، مشهد، آستان قدس رضوي.

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

سايت ابنا