شيخ مرتضي انصاري -2

استاد المتاخرين شيخ مرتضي انصاري در روز عيد غدير سال 1214 هجري قمري در دزفول به دنيا آمد. پدرش شيخ محمد امين از فضلاي آن ديار محسوب مي‏شد كه اجدادش به جابر بن عبدالله انصاري صحابي خاص پيامبر گرامي اسلام(ص) مي‏رسد.

مقام علمي

شيخ مرتضي از همان كودكي مشغول تحصيل علوم ديني شد به طوري كه ادبيات عرب و مقدمات را نزد پدرش و اساتيد دزفول فرا گرفت و همچنين فقهاصولز نزد پسر عموي خود خواند.

سپس در سال 1232 قمري يعني در هجده سالگي همراه پدر گراميش به كربلاي معلي سفر كرد و حدود چهار سال از دروس مرحوم مجاهد و شريف العلماء كسب فيض نمود. سپس بعد از يك سال كه به دزفول بازگشت براي بار دوم به كربلا كوچ كرد و تقريبا يك سال از محضر درس شيخ موسي كاشف الغطاء بهره برد.

بعد از اين مرحوم شيخ مرتضي انصاري به دزفول بازگشت و براي كسب علم از اساتيد ايران به شهرهاي مختلف ايران سفر كرد به طوري كه براي بهره‏گيري از درس مرحوم ملااحمد نراقي به كاشان سفر كرد و حدود سه سال از ايشان استفاده كرد. همچنين ايشان براي كسب معنويت به مشهد مقدس سفر كرد و بعد از آن به اصفهان عزيمت كرد و دوباره به دزفول بازگشت.

در دزفول حدود چهار سال مجلس درسي تشكيل داد تا سال 1249 قمري كه به عراق عزيمت كرد و تا آخر عمر در آنجا ماند.

مرحوم انصاري در كربلا ساكن شد ولي هميشه به نجف اشرف مشرف مي‏شد و از درس مرحوم شيخ علي كاشف الغطاء استفاده مي‏برد تا اينكه استادتش در سال 1254 قمري از دنيا رفت.

مرحوم شيخ مرتضي در طول عمر تدريسي خود داراي شاگردان بسيار بوده است كه برخي تا پانصد شاگرد براي ايشان شمرده‏اند كه برخي از آن بزرگان عبارتند از:

سيد محمد ابراهيم بهبهاني، ميرزا محمد حسن شيرازي، حاج ميرزا ابراهيم خويي، آخوند خراساني، سيد جمال الدين اسد آبادي، شيخ مولا ابراهيم قمي، ملا حسينعلي همداني، سيد ميرزا ابوالحسن سبزواري، شيخ ابوالقاسم انصاري دزفولي و بسياري از بزرگان ديگر.

مرحوم انصاري چند كتاب ماندگار دارند كه تا اينك در حوزه‏هاي علميه تدريس مي‏شود كه عبارتند از: كتاب رسايل، كتاب المكاسب، كتاب الصلاة و كتاب الطهارة. همچنين ايشان داراي رساله‏ها و حواشي زيادي مي‏باشد كه برخي از آنها عبارتند از: رساله‏اي در تقيه، رساله‏اي در رضاع و نشر حرمت آن، رساله‏اي در قضا ميت، رساله‏اي در مواسعه و مضايقه، رساله‏اي در عدالت، رساله‏اي در مصاهره، رساله‏اي در ملك اقرار، رساله‏اي در حجيت اخبار، رساله‏اي در تقليد، رساله‏اي در اصاله البرايه، رساله‏اي در مناسك حج، حاشيه بر مبحث استصحاب، حاشيه بر نجاه العباد و بسيار رسالات و حواشي ديگر.

مرجعيت

مرجعيت شيعه در عراق تا سال 1266 قمري با مرحوم شيخ محمدحسن صاحب جواهر بود و بعد از آنكه ايشان از دنيا رفت با عنايت خود صاحب جواهر زعامت حوزه و مرجعيت به مرحوم انصاري رسيد

گرچه ابتدا مرحوم شيخ مرتضي انصاري خواست از زير بار مسووليت كنار رود و نامه‏اي به دوست و هم‏درس خود سعيدالعلماء مازندراني نوشت تا او اين كار خطير را به عهده گيرد، ولي چون ايشان نپذيرفت و در جواب نامه اينطور فرموده بود كه:"درست است كه من وقتي در نجف بودم و با شما مباحثه مي‌كردم، از شما در فقه قوي‌تر بودم، ولي چون مدتهاست كه در بابل زندگي مي‌كنم و جلسه بحثي ندارم تارك شده‌ام، و شما را از خود اعلم مي‌دانم لذا بايد مرجعيت را خود شما قبول فرماييد." مرحوم انصاري قبول اين زعامت را كرد و از سال 1266 تا آخر عمر شريفش يعني سال 1281 قمري زعامت و مرجعيت تامه شيعيان جهان را عهده‏دار بود.

خصوصيات اخلاقي شيخ

شيخ مرتضي انصاري تا آخر عمر خود به گونه يك طلبه معمولي زندگي كرد و هيچگاه به فكر جاه و مقام نبود در چهره‏اش اثري از كبر و غرور ديده نمي‏شد. قناعت و صبر و خوش خلقي‏اش زبانزد بود.

شيخ مرتضي ظاهري ساده و بي‏آلايش داشت. لباس ساده مي‏پوشيد و با مردم ساده سخن مي‏گفت. با مردم صميمانه مي‏نشست و صادقانه برخورد مي‏كرد.

ايشان به قدري پرهيزكار بود كه حتي هدايايي را كه براي ايشان مي‌آوردند بين طلاب تقسيم مي‌نمود و خود به اندازه حقوق يك طلبه معمولي برمي‌داشت. با آن كه در هر سال بيش از صد هزار تومان از وجوه شرعي به او پرداخت متوجه مي‌گرديد، ولي وقتي وفات نمود، هيچ ارثي باقي نگذاشت.

مرحوم شيخ بسيار به فقراء و مساكين توجه مي‏كرد و هميشه به فكر آنان بود ولي وقتي يكي از نزديكانش نسبت به اين كارش از او ستايش و تمجيد كرد. شيخ در پاسخ گفت:"اين وسيله فخر و كرامتي نيست، زيرا وظيفه هر فرد معمولي است كه امانت را به صاحبش برساند و اين وجوه هم حقوق فقراست كه به عنوان امانت نزد من مي‌باشد و من به صاحبانش مي‌رسانم."

وفات

سرانجام شيخ مرتضي انصاري اين مرد بزرگ علم و عمل در هجدهم جمادي الثاني سال 1281 هجري قمري از دنيا رفت و بعد از اينكه يكي از شاگردان صاحب جواهر به نام سيد علي شوشتري بر بدن مطهرش نماز گذارد در جوار حرم حضرت اميرالمومنين علي(ع) به خاك سپرده شد.

منابع

زندگي و شخصيت شيخ انصاري، حاج مرتضي انصاري، كنگره شيخ انصاري.

گلبرگ، شماره سي و دوم.

معرفت، شماره دهم.

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

سايت ابنا