سيد محمدكاظم طباطبايي يزدي

سيد محمدكاظم طباطبايي يزدي، معروف به «صاحب عروة» در سال 1248 هجري قمري در روستاي كسنويه يزد به دنيا آمد.

ولادت و تحصيلات

سيد محمد كاظم دوران كودكي و نوجواني را پشت سر گذاشت و با تشويقهاي پدر و مهم‏تر از همه عنايت خاص خداوند به علوم ديني رو آورد. و حوزه علميه دومنار يزد پذيراي آن نوجوان مخلص از دودمان پاك پيامبر(ص) شد. سيد محمد كاظم مدتها در درس ادبيات استاد ملا محمد ابراهيم اردكاني و زين العابدين عقدايي شركت كرد و از آن دو بهره هاي فراوان برد.

جديت فراوانش در كسب علوم اهل بيت عليهم السلام او را مورد توجه اساتيد مدرسه قرار داد. پس از اتمام ادبيات عرب، در درس فقه و اصول آخوند ملاهادي يزدي كه از علماي بزرگ آن زمان محسوب مي‏شد دوره سطح را به پايان رسانيد. جوان يزدي پس ‍ از مشورت با دو استادش، اردكاني و عقدايي، به اميد بهره ‏مندي از وجود مقدس امام هشتم عليه السلام راهي مشهد مقدس شد تا با استعانت از آن امام همام، به مقامات علمي و معنوي نايل آيد.

وي در مدت زمان كوتاهي، علم هييت و رياضي را آموخت و طولي نكشيد كه در زمره اساتيد اين علوم در آمد. حوزه علميه اصفهان نيز دوراني به وجود استادي گرانقدر چون يزدي مفتخر گرديد. وي با ورودش به اصفهان در مدرسه صدر سكونت گزيد.

سيد محمد كاظم، ابتدا درس علامه شيخ محمد باقر نجفي فرزند شيخ محمد تقي نجفي، نويسنده كتاب هدايه المسترشدين را بر درس ساير علما ترجيح داد. و از محضر اساتيدي چون آيت الله سيد محمد باقر موسوي خوانساري و برادرش آيت الله حاج ميرزا هاشم خوانساري و آيت الله محمد جعفر آباده اي استفاده هاي فراواني برد.

سيد محمد كاظم در سال 1281 ه ق. با اجازه و معرفي استادش آيت الله شيخ محمد باقر نجفي، به همراه چند تن از علما به نجف اشرف هجرت كرد و در آنجا از محضر بزرگاني همچون آيت الله شيد محمد حسن شيرازي (ميرزاي بزرگ) فتوا دهنده تحريم تنباكو، آيت الله شيخ راضي و آيت الله شيخ مهدي جعفري و آيت الله شيخ مهدي آل كاشف الغطاء استفاده هاي علمي و توشه معنوي فراواني كسب نمود.

مرجعيت

آيت الله العظمي سيد محمد كاظم يزدي، سيره علماي صالح گذشته را در زمينه مرجعيت رعايت مي‏كرد و با اينكه از بزرگترين علماي آن زمان به شمار آمد همواره از پذيرش اين امر خطير اجتناب ورزيده، دوري مي‏جست. مردم و علماي نجف كه به مقام علمي و معنوي وي بخصوص ‍ پس از رحلت ميرزاي بزرگ در سال 1312 ه ق. پي برده بودند نسبت به پذيرش مرجعيت، به آن فقيه وارسته، اصرار مي‏كردند. ايشان سرانجام با احساس مسؤوليت در قبال سرنوشت اسلام و مسلمين، به اين بار گران تن سپرد و با قبول مرجعيت جهان اسلام در رديف علمايي همچون آيت الله العظمي آخوند خراساني (متوفاي 1329 ه ق) و آيت الله العظمي شيخ محمد طه نجف (متوفاي 1323 ه ق) و ديگر مراجع آن زمان جاي گرفت. وي بعد از رحلت آخوند خراساني و آيت الله محمد طه نجف، زعيم بزرگ جهان تشيع گرديد و به مثابه بزرگترين قدرت مذهبي و يگانه پاسدار حريم تشيع، حفظ كيان مسلمين را بر عهده گرفت. آن روز كه دشمنان اسلام، كمر به نابودي اسلام بسته بودند اين مرد بزرگ چونان مجاهدي نستوه و سياستمداري فرزانه به صحنه آمد.

تأليفات

آثار زيادي از آيت الله يزدي به يادگار مانده برخي از آنها عبارت است از: العروه الوثقي، حاشيه بر مكاسب،رسالة في الاستصحاب،بستان نياز و گستان راز، مجموعه شعر و نثر ادبي، التعارض، حاشيه آداب التجاره،حاشية المتاجر،حاشية الخيارات،حاشيه تبصره علامه حلي،حاشيه جامع عباسي شيخ بهايي،حاشيه ذخيرة العباد فاضل شرابياني، سؤال و جواب، حاشيه فرايد الاصول، حاشيه مجمع المسايل، حاشيه منتخب الرسايل خوانساري، حاشيه منهج الرشاد، حاشيه نخبه، رساله ذخيرة الصاحلين، رسالة في ارث الزوجة من الثمن أو العقار، رساله تعادل و تراجيح، رساله جواز اجتماع امر و نهي، الرفاق تحت المجهر، الصحيفة الكاظمية،غرر الغروية، الكلم الجامعة والحكم النافعة، مجمع الرسايل، وسيلة النجات.

العروه الوثقي مهمترين تاليف و ارزنده ترين كتاب فقهي آيت الله سيد محمد كاظم يزدي به حساب مي‏آيد. اين اثر فقهي به حدي معروف است كه مولف آن نزد همگان، بخصوص علما و فضلاي حوزه‏هاي علميه به"صاحب عروه"شناخته مي‏شود. كتاب مزبور در بر گيرنده ابواب مختلف فقه است و احكام و مسايل شرعي را بيان مي كند. اين اثر، در مجموع، محتوي 3260 مساله در سه جلد تاليف شده است.مسايل كتاب به نحوي ترتيب يافته كه دستيابي به آنها بسيار آسان و همواره مورد توجه مراجع تقليد بوده است و بسياري از مراجع بزرگ بر آن حاشيه يا شرح نوشته اند.

سياست صاحب عروه

عصر آيت الله سيدمحمد كاظم يزدي عصر پر حادثه بود و مرجع بودن براي مردم، مسؤوليت بزرگ و بسيار خطرناك بود. در آن عصر، از يك طرف انقلاب مشروطه خواهي شروع شده بود، از يك طرف حكومت عثماني براي خود قانون اساسي نوشته بود و از طرف ديگر ايتاليا براي اشغال ليبي به آن كشور اسلامي قصد حمله داشت، روسها نيز شمال ايران را اشغال كرده بودند و انگليسها هم در جنوب ايران نيروهاي نظامي پياده كرده بودند و به اين ترتيب جهان اسلام در معرض خطر بزرگ قرار گرفته بود. به علاوه جنگ جهاني اول نيز همه جهان را تهديد به نابودي مي كرد.

در سال 1324 ه.ق انقلاب مشروطه در ايران پيروز شد. برخي از مراجع نجف مانند آخوند خراساني صاحب كفايه و ميرزاي ناييني پشتيبان مشروطه بودند. در حدود بيست تن از علماء هم خواهان مشروطه مشروعه شدند كه يكي از آنان آيت الله شيخ فضل الله نوري بود. در ابتدا نيز آيت الله سيد محمد كاظم يزدي هم خواستار حكومت مشروطه مشروعه بود. گرچه آيت الله سيد محمد كاظم يزدي مي ديد كه دستي پنهان در كار است و مشروطيت را از مشروعيت و اسلامي بودن جدا مي كند و براي اسلام در اين حكومت جديد نقشي قايل نيست. چنانچه به جمعي از شاگردان گفت:"عاقبت مشروطه را تاريك مي بينم چون اين آقايان به اسلام و روحانيت رحم نخواهند كرد. من مي بينم روزي را كه عمامه از سر روحانيون برداشته و آنان را از صحنه خارج خواهند كرد."

به طوري كه در نهايت فتوايي راجع به حرمت مشروطه به ايشان نسبت داده شده است به اين مضمون كه:"شنيده شده از تمام بلاد عود فتنه خاموش شده را از درگاه اعليحضرت قدر قدرت همايوني خواسته‏اند، لذا اعلان به تمام بلاد مي‏شود كه علماء اعلام و حجج اسلام و متدينين، هيچ راضي نيستند كه فتنه خاموش شده عود كند و مشروطه موهومه اسباب خيالات اشرار گردد، لذا به تمام بلاد اعلام مي‏داريم كه خواهش نمودن اين امر حرام است."

آيت الله سيد محمد كاظم يزدي نسبت به قانون اساسي حكومت عثماني موضع قاطعانه‏اي در پيش گرفت و با آن مخالفت كرد و براي همين از سوي حكومت عثماني، از عراق اخراج گرديد. يكي از رهبران حكومت عثماني نزد آيت الله سيد محمد كاظم يزدي رفت و از ايشان درخواست كرد كه قانون اساسي را به رسميت بشناسد. آيت الله يزدي به او گفت: «شعار شما، شعار غربي است و قانون شما گرفته شده از غرب است و اينهايي كه دم از آزادي مي زنند جز نابودي اسلام چيزي در سر ندارند».

وفات

سرانجام مرحوم آيت الله سيد كاظم يزدي در بيست و هشتم ماه رجب سال 1337 قمري در سن نود سالگي از دنيا رفت و فرزندش ‍ حضرت آيت الله سيد علي يزدي، بر جنازه پدر نماز خواند و بدن پاك ايشان در ايوان پشت سر مرقد مطهر حضرت علي(ع) در كنار قبر پسر شهيدش به خاك سپرده شد.

منابع

گنجينه دانشمندان، محمد شريف رازي، تهران، كتاب‏فروشي اسلاميه

ريحانه الادب، محمد علي مدرس تبريزي، انتشارات علمي، تهران

نورعلم، شماره سوم

نويسنده: سيد محمد ناظم‏زاده قمي

ابنا